Şimdi Yazın
Şimdi Yazın
Ankara merkezli Uzman Avukat kadromuzla, güncel mevzuat ışığında
güvenilir danışmanlık ve sonuç odaklı hukuki çözümler sunuyoruz.
Medeni usul hukuku, mahkemelerde görülen hukuki uyuşmazlıkların nasıl yürütüleceğini belirleyen kurallar bütünüdür. Dava açma, delil sunma, sürelere uyma, tebligat, istinaf ve temyiz gibi konuların tamamı bu alanın kapsamındadır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) bu kuralları düzenleyen temel mevzuattır.
Yargılama süreçlerinde yapılan usul hataları; kimi zaman davanın esasına hiç girilmeden sonuçlanmasına, kimi zaman ise kazanılabilecek bir davanın kaybedilmesine yol açmaktadır. Bu nedenle Yargıtay'ın usul hukukuna ilişkin yerleşik içtihatlarını bilmek hem avukatlar hem de taraflar açısından kritik önem taşır.
Bu sayfada; ıslah, tebligat, delil, istinaf süreleri, bilirkişi, dava arkadaşlığı ve hak düşürücü süreler gibi temel usul konularındaki Yargıtay kararlarına ulaşabilirsiniz. Alacak davası ve diğer hukuki süreçlerde usul kurallarına uyulmaması ciddi hak kayıplarına neden olabilir.
HMK'da pek çok süre hak düşürücü niteliktedir. Cevap dilekçesi, istinaf, temyiz ve diğer başvuruların yasal süresinde yapılmaması hakkın tamamen kaybedilmesine yol açar. Yargıtay içtihadında pandemi döneminde olduğu gibi olağanüstü hallerde sürelerin durdurulduğu ve bu hususun mahkemelerce gözetilmesi gerektiği vurgulanmaktadır.
Tebligat kurallarındaki en küçük bir hata; sürelerin başlamasını engellemekte, taraf teşkilini bozmakta ve yargılamayı hukuka aykırı kılmaktadır. 18 yaşından küçük birine tebligat yapılması her zaman usulsüzlük sayılmaz; tebliğin yapıldığı kişinin ehliyeti ve içinde bulunduğu koşullar somut olarak değerlendirilmelidir.
İlk derece mahkemesinde incelenmeden reddedilen ya da mücbir sebeplerle sunulamayan deliller Bölge Adliye Mahkemesi aşamasında değerlendirilebilir. Aynı şekilde tanıklarını süresi içinde bildiremeyen ancak keşif mahallinde hazır eden tarafın tanık dinletme talebi reddedilmeden sonuca gidilmesi hatalıdır.
Aşağıdaki Yargıtay kararlarına tıklayarak her kararın ayrıntılı açıklamasına ve tam metnine ulaşabilirsiniz.
Cevap Dilekçesinin Islahı Harca Tabi Değildir.
HMK m. 176 kapsamında ıslah; tarafların dava dilekçesi veya cevap dilekçesini tek seferlik olarak değiştirebildiği usul kurumudur. Yargıtay bu kararında cevap dilekçesinin ıslahının harca tabi olmadığını açıkça hükme bağlamıştır. Harç yükümlülüğü yalnızca davacının ıslahında söz konusu olabilir; davalının cevap dilekçesini ıslah etmesi ek mali külfet doğurmaz. Uygulamada mahkemelerin zaman zaman hatalı biçimde ıslah harcı talep ettiği görülmekte olup bu kararın bilinmesi gereksiz hak kayıplarını önler.
Tebligat Kanunu'nda tebligatın kural olarak ehliyetli kişiye yapılması öngörülmüştür. Yargıtay bu kararında tebligatı alan kişinin 18 yaşından küçük olmasının tek başına tebligatı usulsüz kılmadığını belirlemiştir. Önemli olan o kişinin tebligatı anlayıp almaya yetecek ayırt etme gücüne sahip olup olmadığıdır. Bu nedenle tebligat usulsüzlüğü iddiası her somut olayda ayrıca değerlendirilmelidir; yaş tek başına belirleyici kriter değildir.
2918 sayılı KTK m. 110 uyarınca devlet veya kamu kuruluşuna ait aracın karıştığı ya da idarenin yol bakım ihmalinden kaynaklanan trafik kazası davaları dahil KTK'dan doğan tüm sorumluluk davaları adli yargıda görülür. Anayasa Mahkemesi ve Uyuşmazlık Mahkemesi de bu yönde karar vermiştir. Dolayısıyla idare mahkemesine açılan bu tür davalar görev yönünden reddedilmektedir.
HMK m. 357 uyarınca BAM kural olarak ilk derece mahkemesinde sunulmayan yeni delilleri kabul etmez. Ancak Yargıtay bu kararında önemli bir istisna belirlemiştir: İlk derece mahkemesince hukuka aykırı biçimde reddedilen ya da mücbir sebep nedeniyle sunulamayan deliller, BAM aşamasında kabul edilerek değerlendirilebilir. Bu içtihat delil hakkının korunmasında taraflara önemli bir güvence sunmaktadır.
HMK m. 355 uyarınca BAM istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle bağlıdır. Yargıtay bu kararında istinaf süresi içinde verilen ikinci bir dilekçeyle ilk dilekçede yer almayan yeni vakıaların eklenmesinde yasal engel bulunmadığını hükme bağlamıştır. BAM süre içinde sunulan ek dilekçeyi de değerlendirmek zorundadır. Bu kararı bilmeden yalnızca ilk dilekçeye güvenmek önemli itiraz gerekçelerinin kaçırılmasına neden olabilir.
Zorunlu Dava Arkadaşlığı Şartı Bulunan Davalarda Husumetin Tüm Davalılara Yöneltilmesi Zorunludur.
HMK m. 59 uyarınca zorunlu dava arkadaşlığında maddi hukuk gereği hakkın birlikte kullanılması veya borcun birlikte yerine getirilmesi gerektiğinden dava tüm taraflara yöneltilmek zorundadır. Yargıtay; zorunlu dava arkadaşı olduğu halde dışarıda bırakılan taraf bulunması halinde davanın usul yönünden reddedilebileceğini tescil etmiştir. Dava açmadan önce tüm zorunlu tarafların doğru tespit edilmesi bu nedenle kritik önem taşır.
Hak düşürücü süreler kural olarak resen gözetilir ve süre geçmişse dava reddedilir. Ancak Yargıtay bu kararında, davalının hak düşürücü süreyi geçiren davayı açıkça kabul etmesi halinde mahkemenin artık reddedemeyeceğini belirlemiştir. Kabul beyanı tasfiye etkisi doğurur ve bu içtihat özellikle tahliye ile alacak davalarında belirleyici sonuçlar yaratmaktadır.
Yargıtay bu kararında usul kurallarının uygulanmasında katı formalizmden kaçınılması gerektiğini göstermiştir. Süresinde tanık listesi bildiremeyen ancak keşif aşamasında tanıklarını bizzat hazır eden tarafın tanık dinletme hakkı, isim bildirme eksikliği tek başına gerekçe gösterilerek reddedilemez. Hakkın özünü zedeleyecek biçimde usul kurallarına katı uyum aranması adaleti engeller.
COVID-19 salgını döneminde çıkarılan 7226 sayılı Kanun ile yargıda süreler durdurulmuştu. Yargıtay bu kararında söz konusu durdurma kararının istinaf süreleri bakımından da geçerli olduğunu ve bu karar gözetilmeksizin süre aşımından reddedilen istinaf başvurularına ilişkin hükümlerin isabetsiz olduğunu belirlemiştir. Pandemi dönemine ait davalarda bu içtihat hala uygulama alanı bulmaktadır.
HMK m. 362/1-f uyarınca BAM'ın ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz ve diğer geçici hukuki koruma kararları temyize kapalıdır. Yargıtay bu kararında söz konusu yasağı teyit etmiştir. Geçici hukuki koruma kararlarına karşı usul yolunun yanlış seçilmesi zaman kaybına ve hak kayıplarına neden olmaktadır.
HMK m. 266 uyarınca bilirkişiye başvuru ancak çözümü hakimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilginin dışında özel veya teknik bilgiyi gerektiren hallerde mümkündür. Yargıtay bu kararında; hakimin kendi bilgi ve deneyimiyle çözebileceği meselelerde bilirkişi raporu alınmasının zorunlu olmadığını hükme bağlamıştır. Gereksiz bilirkişi ataması yargılama sürecini uzatır ve ek maliyet yaratır.
Islah; tarafların dava veya cevap dilekçesini tek seferlik olarak değiştirebildiği usul kurumudur. Yargıtay'a göre cevap dilekçesinin ıslahı harca tabi değildir. Harç yükümlülüğü yalnızca davacının ıslahında söz konusu olabilir.
Evet. İstinaf süresi dolmadan verilen ikinci dilekçeyle yeni vakıa ve gerekçeler eklenebilir; BAM bu ek dilekçeyi de incelemek zorundadır.
Evet. Usule aykırı biçimde reddedilen ya da mücbir sebeple sunulamayan deliller Bölge Adliye Mahkemesi aşamasında kabul edilebilir ve incelenebilir.
Davalı davayı kabul ederse mahkeme artık hak düşürücü süreyi gerekçe göstererek reddedemez. Kabul beyanı belirleyicidir.
Maddi hukuktan kaynaklanan ve birden fazla kişiye birlikte yöneltilmesi zorunlu olan dava arkadaşlığıdır. Yerine getirilmeden açılan davalar usul hatası gerekçesiyle sonuçsuz kalabilir.
Hayır. Bilirkişi yalnızca özel veya teknik bilgi gerektiren konularda başvurulan araçtır. Olağan hukuki meselelerde bilirkişiye dayanılması usul hatasıdır.
Hayır. HMK m. 362'de temyize kapalı kararlar sayılmıştır. Geçici hukuki koruma kararları ve belirli parasal sınırın altındaki kararlar temyize açık değildir.
Usul hatası nedeniyle hak kaybı yaşamamak için dava öncesinde ve süresince uzman desteği alabilirsiniz.
Yukarıda değinilmiş olan hususlar genel hatları ile kaleme alınmış olup; her somut olay birbirinden farklı özellikler taşıyabileceğinden hak kaybına uğramamanız adına bir hukuk bürosu ile iletişime geçip profesyonel destek almanızı öneririz. (KARTALHAN HUKUK BÜROSU)