1. Senet (Bono) Nedir ve Geçerlilik Şartları Nelerdir?

Senet (Bono), borçlunun alacaklıya hitaben düzenlediği ve belirli bir miktar parayı, belirli bir tarihte kayıtsız şartsız ödemeyi taahhüt ettiği kıymetli evraktır. Taksitli satışlarda en sık kullanılan araçtır.

Bononun Zorunlu Unsurları (TTK m. 776)

Bir belgenin bono sayılabilmesi ve icraya konulabilmesi için şu unsurları mutlaka taşıması gerekir. Biri bile eksikse senet geçersiz sayılabilir:

• "Bono" veya "Emre Yazılı Senet" İbaresi: Senet metninde bu kelime geçmek zorundadır. Türkçe değilse, o dildeki karşılığı (Örn: Promissory Note) yazmalıdır.
• Kayıtsız Şartsız Ödeme Vaadi: "Mal teslim edilirse öderim" gibi şarta bağlı senetler geçersizdir. İfade net olmalıdır: "Ödeyeceğim".
• Bedel (Meblağ): Ödenecek tutar hem yazı hem rakamla belirtilmelidir. Farklılık varsa yazı ile olan geçerlidir.
• Lehtarın Adı (Kime Ödeneceği): Senedin kime ödeneceği (Ad Soyad veya Şirket Unvanı) açıkça yazılmalıdır. Hamiline (isimsiz) bono düzenlenemez.
• Düzenlenme Tarihi ve Yeri: Düzenlenme tarihi yoksa senet geçersizdir. Yer yoksa, düzenleyenin adının yanındaki yer kabul edilir.
• Düzenleyenin (Borçlunun) İmzası: En temel unsurdur. İmza inkarı durumunda senet takibi durabilir.

2. Çek Hukuku: İbraz Süreleri ve Karşılıksız Çek Cezası

Çek, bir kredi aracı değil, ödeme aracıdır. Yani çekin üzerindeki tarih geldiğinde (veya görüldüğünde) ödenmesi gerekir. Ancak Türkiye'deki ticari teamüllerde çek, vadeli bir ödeme aracı gibi kullanılmaktadır.

Çekin Şekil Şartları

Senet gibi, çekin de geçerli olması için "Çek" kelimesini, kayıtsız şartsız ödeme havalesini, muhatap banka adını, düzenleme yeri ve tarihini ve keşidecinin imzasını içermesi zorunludur.

Kritik İbraz Süreleri (Bankaya Sunma)

Çeki elinde bulunduran (hamil), şu süreler içinde bankaya gidip çeki tahsil etmek zorundadır. Bu süreler kaçırılırsa, çekin "kambiyo vasfı" düşer ve sadece adi bir borç belgesi olur:

• Aynı yerde ödenecek çekler için: 10 Gün
• Farklı yerde (başka şehirde) ödenecek çekler için: 1 Ay
• Farklı kıtada ödenecek çekler için: 3 Ay

Karşılıksız Çek ve Hapis Cezası

Çek, süresinde bankaya ibraz edildiğinde hesapta para yoksa, banka tarafından "Karşılıksızdır" kaşesi vurulur. Bu durumda alacaklı avukatı, icra takibinin yanı sıra Çek Kanunu kapsamında savcılığa şikayette bulunabilir. Borçlu, borcunu ödemezse Adli Para Cezası ile cezalandırılır. Bu para cezası ödenmezse, ceza doğrudan hapis cezasına çevrilir.

3. Poliçe ve Üçlü İlişki Yapısı

Poliçe, senede benzer ancak burada üçlü bir ilişki vardır: Keşideci (düzenleyen), Muhatap (ödeyecek kişi) ve Lehtar (alacaklı). Keşideci, muhataba "Lehtara şu parayı öde" emrini verir. Poliçe genellikle uluslararası ticarette kullanılır.

Geçerli olması için poliçe metninde "Poliçe" kelimesi, ödeme emri, muhatabın adı, vade, yer ve düzenleyenin imzası bulunmalıdır. Poliçe, kabul edilmediği takdirde keşideci ödemeden sorumlu olmaya devam eder.

4. Ödenmeyen Senet ve Çek İçin İcra Takibi (En Hızlı Yol)

Elinizde geçerli bir çek veya senet varsa, mahkemeye gitmeden doğrudan İcra Dairesi'ne başvurabilirsiniz. Bu yola "Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yolu" denir ve diğer takiplerden çok daha hızlıdır:

• Ödeme Emri: Borçluya (Örnek 10) ödeme emri gönderilir.
• Ödeme Süresi: Borçlu, tebligatı aldıktan sonra 10 gün içinde borcu ödemek zorundadır.
• İtiraz Süresi: Borçlu, borca veya imzaya itiraz edecekse bunu 5 gün içinde İcra Mahkemesi'ne dava açarak yapmalıdır. İtiraz, takibi kendiliğinden durdurmaz (imza itirazı hariç, mahkeme kararı gerekir).
• Haciz: 10 gün sonunda ödeme yapılmazsa, borçlunun banka hesaplarına, aracına, gayrimenkullerine ve maaşına anında haciz konulabilir.

Sıkça Sorulan Sorular (Kambiyo Hukuku)

Soru: Senette vade tarihi yoksa ne olur?

Vade tarihi yazılmayan bir bono, görüldüğünde ödenmesi gereken (ibrazında ödenen) senet sayılır ve geçerliliğini korur.

Soru: Senetteki imza sahteyse ne yapmalıyım?

Ödeme emri elinize ulaştıktan sonra 5 gün içinde İcra Hukuk Mahkemesi'ne "İmzaya İtiraz" davası açmalısınız. Aksi takdirde o imza size ait sayılır ve borcu ödemek zorunda kalırsınız.

Soru: Zamanaşımına uğrayan çek veya senet ne olur?

Çeklerde 3 yıl, senetlerde (bono) vade tarihinden itibaren 3 yıl geçmekle zamanaşımı oluşur. Zamanaşımına uğrayan evrakla kambiyo takibi yapılamaz, ancak "İlamsız İcra Takibi" yapılabilir veya "Alacak Davası"nda delil (yazılı delil başlangıcı) olarak kullanılabilir.