İstinaf edilen ve edilemeyen kararlar, Türkiye'deki yargı sisteminde önemli bir yer tutar. İstinaf, bir mahkemenin kararına karşı yapılan itiraz işlemidir ve bölge adliye mahkemelerinde incelenir. İstinaf süreci, adil yargılanma ilkesinin bir parçası olarak, ilk derece mahkemesinin verdiği kararın, hukuka ve usule uygunluğunun bir üst mahkeme tarafından tekrar değerlendirilmesine olanak tanır. Bu süreç, hem ceza hem de hukuk davalarında uygulanabilir ve yargı sisteminin temel bir unsuru olarak kabul edilir.

İstinaf edilebilen kararlar, genellikle ilk derece mahkemelerinin verdiği ve belli bir ceza veya hukuki sonuç doğuran kararlardır. Bu kararlar arasında, hapis cezası veya belirli bir miktardan yüksek para cezaları, tazminat kararları ve mülkiyet haklarına ilişkin kararlar yer alabilir. İstinaf sürecinde, kararın hukuka uygunluğu, delillerin yeterliliği ve yargılama sırasında yapılan işlemlerin doğruluğu gibi hususlar gözden geçirilir.

🚨 1 Haziran 2024 Tarihli Yeni Süre Düzenlemesi

Türk hukukunda sürelerin sadeleştirilmesi amacıyla yürürlüğe giren 7499 Sayılı Kanun (8. Yargı Paketi) ile 1 Haziran 2024 tarihinden itibaren verilen hükümler için istinaf başvuru süresi 2 hafta olarak belirlenmiştir. Eski sistemdeki "7 günlük" süre artık geçerli değildir.

• ■ Haftalık Hesaplama: Süre artık "gün" olarak değil, tebliğ edildiği haftanın aynı gününde sona erecek şekilde "hafta" bazlı hesaplanır.
• ■ Gerekçeli Karar Şartı: Süre artık sadece "hükmün yüze karşı açıklanması" (tefhim) ile değil, her durumda "gerekçeli kararın tebliği" ile başlamaktadır. Bu düzenleme, sanıkların ve tarafların savunma hakkını genişletmiştir.

Bazı kararlar ise doğrudan istinaf kapsamı dışında tutulur. İstinaf edilemeyen kararlar genellikle, kanunda açıkça istisna edilen durumları veya belirli bir miktarın altındaki para cezalarını, hafif hapis cezalarını veya usuli kararları içerir. Ayrıca, tarafların uzlaşmaya vararak sonuçlandırdıkları davalar veya bazı idari işlemler de istinaf edilemeyen kararlar arasında sayılabilir. Bu tür kararlar, yargı sürecinin daha hızlı ilerlemesini sağlamak ve mahkemelerin iş yükünü azaltmak amacıyla kesin olarak kabul edilebilir.

Ankara'da bir avukat olarak, müvekkillerimize istinaf edilebilir ve edilemeyen kararlar hakkında danışmanlık yapmak, onların haklarını en iyi şekilde korumak ve yargı süreçlerinde rehberlik etmek temel görevimizdir. İstinaf sürecinin karmaşıklığı ve her davanın benzersiz nitelikleri, profesyonel hukuki yardımın önemini ortaya koyar.

İstinaf edilen / edilemeyen kararlar, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nda düzenlenmiştir. İstinaf kanun yoluna başvurulabilecek ve başvurulamayacak kararlar düzenlemesi, ağır nitelikteki hükümlere nazaran daha basit nitelikte kalan kararlar için istinaf kanun yoluna başvurularak iş yükü getirmesinin önüne geçilmesi amacıyla getirilmiştir.

Kural olarak ilk derece ceza mahkemesinin vermiş olduğu tüm hükümlere karşı istinaf kanun yoluna başvurulabilmektedir. Zira istinaf kanun yolunun amacı, ilk derece ceza mahkemesi tarafından verilmiş olan hükümlerin bir üst derece mahkemesi tarafından denetlenmesidir. Ancak, kanunda istisna olarak öngörülmüş olan bazı mahkeme hükümlerine karşı istinaf kanun yoluna başvurulamaz.

İstinaf Kanun Yoluna Başvurulamayacak Olan Kararlar (Ceza)

3000 TL dahil adli para cezasına mahkûmiyet hükümleri aleyhine istinaf kanun yoluna başvurulamaz. Adli para cezası istinaf sınırı, sadece doğrudan hükmedilen adli para cezaları içindir. Hapis cezasından çevrilen adli para cezalarının miktarı ne olursa olsun, bu kararlar aleyhine istinaf kanun yoluna başvuru yapılabilir (CMK md. 272/3-a). Örneğin, tehdit suçu nedeniyle sanığa verilen 5 ay hapis cezası 3000 TL adli para cezasına çevrildiğinde, bu hüküm aleyhine istinaf başvurusu yapılabilir.

Üst sınırı 500 günü geçmeyen adli para cezasını gerektiren suçlardan beraat hükümleri kesindir. Bu hükümler aleyhine istinaf yoluna başvurulamaz (CMK md. 272/3-b). Özel kanunlarda kesin olduğu yazılı bulunan hükümler aleyhine de istinaf kanun yoluna başvurulmaz. Ancak müsadere, çocuklara veya akıl hastalarına özgü güvenlik tedbirleri aleyhine istinaf yolu açıktır.

⚠️ HAGB Kararları: İstinaf mı, İtiraz mı?

Uygulamada en sık yapılan hatalardan biri, Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) kararlarına karşı istinaf yoluna başvurulmasıdır. HAGB kararları teknik anlamda kesinleşmiş bir "hüküm" teşkil etmediğinden bu kararlara karşı İSTİNAF YOLU KAPALIDIR. HAGB kararlarına karşı sadece "İtiraz" kanun yoluna (Ağır Ceza Mahkemesi'ne) gidilebilir. Ancak son yasal düzenlemelerle, HAGB süreci de istinaf benzeri bir denetime tabi tutulmaya başlanmış olsa da başvurulacak merci halen farklıdır.

🏛️ Türkiye'deki İstinaf Mahkemeleri (BAM)

Türkiye’de teşkilatlandırılan Bölge Adliye Mahkemeleri şunlardır:

🛡️ Aleyhe Değiştirme Yasağı (Reformatio in Peius)

İstinaf yoluna sadece sanık veya müdafii (veya hukuk davasında davalı) başvurmuşsa, Bölge Adliye Mahkemesi verilen cezayı veya hükmü sanığın aleyhine olacak şekilde ağırlaştıramaz. Bu kural, kişilerin "cezam artar" korkusuyla kanun yoluna başvurmaktan çekinmesini önlemek amacıyla getirilmiş evrensel bir hukuk güvencesidir. Ancak karşı taraf (Savcı veya davacı) da istinaf etmişse, bu yasak kalkar.