Şimdi Yazın
Şimdi Yazın
Ankara merkezli Uzman Avukat kadromuzla, güncel mevzuat ışığında
güvenilir danışmanlık ve sonuç odaklı hukuki çözümler sunuyoruz.
Bir taşınmazla ilgili dava açılırken yalnızca tapu sicilindeki malik davalı gösterildi; ancak taşınmaz üzerinde birden fazla kişinin hakkı bulunuyor. Diğer kişi davaya dahil edilmedi. Bu eksiklik nasıl ele alınır?
Yargıtay 16. Hukuk Dairesi bu kararıyla zorunlu dava arkadaşlığı konusundaki temel ilkeleri ortaya koymuştur:
1. Husumet konusu kamu düzenine ilişkindir; mahkemece re'sen gözetilir ve davanın her aşamasında ileri sürülebilir.
2. Zorunlu dava arkadaşlığı bulunan davalarda husumet tüm davalılara yöneltilmesi zorunludur. Yalnızca bir davalı aleyhine hüküm kurulması usule aykırıdır.
3. Eksik husumet halinde mahkeme davayı reddetmek yerine davacıya süre vererek taraf teşkilini tamamlamasına imkan tanımalıdır.
Gayrimenkul ve tapu uyuşmazlıkları konusunda Alacak Davası sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Zorunlu dava arkadaşlığı bulunan davalarda tüm taraflara husumet yöneltilmeden hüküm kurulamaz.
Davacı sıfatı (aktif husumet ehliyeti) hakkın malikine, davalı sıfatı (pasif husumet ehliyeti) ise o hakka uymakla yükümlü olan kişiye aittir. Gayrimenkul mülkiyetine ilişkin davalarda davalı sıfatı, dava tarihinde tapu sicilinde malik olarak kayıtlı kişiye aittir.
Husumet konusu kamu düzenine ilişkin olup HMK m. 116'da yer alan ilk itirazlardan değildir. Bu nedenle davanın her aşamasında ileri sürülebilir ve mahkemece re'sen (kendiliğinden) gözetilir. Taraflardan birinin bu yönde itiraz etmesi beklenmez; hakim bunu bizzat araştırmakla yükümlüdür.
Zorunlu dava arkadaşlığı; bir dava hakkının ancak birden fazla kişi tarafından birlikte ya da birden fazla kişiye karşı birlikte kullanılabildiği hallerde söz konusu olur. Bu türdeki davalarda taraf teşkilinin eksiksiz sağlanması zorunludur; eksik tarafla yürütülen yargılama ve verilen hüküm usule aykırıdır.
Orman davalarında zorunlu dava arkadaşlığı ilişkisi şu yasal yapıdan kaynaklanmaktadır: Anayasa m. 169 ve Orman Kanunu uyarınca ormanların mülkiyeti Hazineye aittir; ancak yönetim ve kullanım hakkı Orman Genel Müdürlüğü'ne (Orman İdaresine) bırakılmıştır. Herhangi bir taşınmazın orman olup olmadığına itiraz eden ya da orman olduğunu öne süren davalarda bu ikili yapı nedeniyle hem Hazine hem de Orman İdaresi davalı konumuna girmek zorundadır.
Bu kararın belki de en önemli usul hukuku mesajı şudur: Zorunlu dava arkadaşlığının tamamlanmadığı davalarda mahkeme doğrudan davayı reddetmemelidir. Bunun yerine davacıya eksik tarafı davaya dahil etmesi için makul süre ve imkan tanımalıdır. Süre tanınmasına rağmen taraf teşkili sağlanmazsa usulden ret kararı verilebilir.
Tapu ve gayrimenkul uyuşmazlıkları konusunda Miras Paylaşımı Davası sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Yargıtay 16. Hukuk Dairesi 2020/3545 E. , 2020/6202 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ: Asliye Hukuk Mahkemesi
Kural olarak davacı sıfatı (aktif husumet ehliyeti) hakkın malikine, davalı sıfatı (pasif husumet ehliyeti) ise o hakka uymakla yükümlü olan kişiye aittir. Gayrimenkul mülkiyetine ilişkin davalarda davalı sıfatı dava tarihinde taşınmaz maliki olan kişiye (tapu sicilinde malik olarak yazılı olan kişiye) aittir. Husumet konusu, kamu düzenine ilişkin olup HMK m. 116'da yer alan ilk itirazlardan olmadığından davanın her safhasında ileri sürülebilir ve mahkemece de doğrudan doğruya (re'sen) gözetilir. Ormanların mülkiyeti Hazineye, kullanım hakkı ise Orman İdaresine ait olduğundan aralarında zorunlu dava arkadaşlığı bulunduğu kuşkusuzdur.
Hal böyle olunca; mahkemece davacıya, davasını Orman İdaresi'ne de yöneltmesi için süre ve imkan tanınmalı, taraf teşkilinin sağlanması halinde tüm tarafların delilleri toplanarak oluşacak sonuca göre hüküm kurulmalıdır. Mahkemece bu husus göz ardı edilerek davaya devamla yalnızca Hazine aleyhine hüküm kurulması isabetsizdir.
SONUÇ:
Temyiz itirazları yerinde görüldüğünden hükmün BOZULMASINA, 21.12.2020 günde oybirliğiyle karar verildi.
Bir dava hakkının ancak birden fazla kişi tarafından birlikte ya da birden fazla kişiye karşı birlikte kullanılabildiği hallerde zorunlu dava arkadaşlığı söz konusudur. Bu davalarda taraf teşkilinin eksiksiz sağlanması zorunludur; eksik tarafla kurulan hüküm usul hukukuna aykırıdır.
Husumet kamu düzenine ilişkin olduğundan hakim bunu re'sen gözetir. Zorunlu dava arkadaşlığı gereken bir davada eksik husumet varsa mahkeme davacıya süre vererek eksik tarafı dahil etmesini ister. Davacı bu süre içinde taraf teşkilini sağlamazsa dava usulden reddedilebilir.
Ormanların mülkiyeti Hazineye, yönetim ve kullanım hakkı ise Orman İdaresine aittir. Bu ikili yapı nedeniyle orman niteliğine itiraz eden ya da taşınmazın orman olduğunu ileri süren davalarda her iki kurum da davalı sıfatını taşır ve aralarında zorunlu dava arkadaşlığı bulunmaktadır.
Pasif husumet ehliyeti; bir dava sonucunda verilen hükmün karşı tarafı olabilme hakkıdır. Gayrimenkul davalarında pasif husumet ehliyeti, dava tarihi itibarıyla tapu sicilinde malik olarak kayıtlı kişiye aittir. Malik olmayan kişi aleyhine açılan dava, pasif husumet yokluğu gerekçesiyle reddedilir.
Hakim, husumet sorununu tarafların itirazına gerek kalmaksızın kendiliğinden araştırmak ve değerlendirmekle yükümlüdür. Bu nedenle davanın ilk celsesinden itibaren herhangi bir aşamada eksik ya da hatalı husumeti tespit etmesi halinde gerekli işlemi yapmak zorundadır.
Zorunlu dava arkadaşlığında dava ancak tüm tarafların birlikte katılımıyla görülebilir; eksik tarafla yürütülen yargılama geçersizdir. İhtiyari dava arkadaşlığında ise birden fazla davacı ya da davalı birlikte dava açabilir ya da açılabilir; ancak bu bir zorunluluk değildir, tercih meselesidir.
Dava açılmadan önce tapu sicili, kadastro kayıtları ve söz konusu hakkın hukuki niteliği incelenerek birden fazla kişinin aynı hak üzerinde yetkisi ya da sorumluluğu bulunup bulunmadığı değerlendirilmelidir. Bu analiz, açılacak davanın usul açısından başından doğru kurgulanması için zorunludur; hata, davanın sonradan bozulmasına neden olabilir.
Zorunlu dava arkadaşlığı, husumet ve tapu uyuşmazlıkları konularında profesyonel destek alabilirsiniz.
Yukarıda değinilmiş olan hususlar genel hatları ile kaleme alınmış olup; her somut olay birbirinden farklı özellikler taşıyabileceğinden hak kaybına uğramamanız adına bir hukuk bürosu ile iletişime geçip profesyonel destek almanızı öneririz. (KARTALHAN HUKUK BÜROSU)