Bir İmza ile Haklarınızdan Vazgeçiyor Olabilirsiniz!

İşten ayrılma sürecinde, işçilerin önüne çeşitli belgeler konur: istifa dilekçesi, ibraname, feragatname, çıkış bildirimi… Bu belgelerin her biri, masum gibi görünse de yanlış zamanda veya yanlış içerikle imzalandığında, işçinin kıdem tazminatı, fazla mesai ücreti veya ihbar hakkını kaybetmesine neden olabilir.

Pek çok çalışan, işten çıkarıldıktan sonra şokun etkisiyle veya "haklarımı hemen alayım" düşüncesiyle bu belgeleri imzalamakta ve telafisi imkansız hak kayıpları yaşamaktadır. Bu yazıda, işten çıkarken karşılaşabileceğiniz belgeleri, bu belgelerin hukuki sonuçlarını ve olası tuzakları detaylıca ele alacağız.

1. İstifa Dilekçesi: Gerçekten İstifa Mı Ettiniz?

İşverenler, bazen işten çıkarma yerine işçiye “istifa dilekçesi imzalatmayı” tercih eder. Bu yöntemle işveren; kıdem ve ihbar tazminatı ödemekten kurtulmayı ve işe iade davası riskini ortadan kaldırmayı hedefler.

Matbu (Hazır) İstifa Dilekçeleri

"Özel nedenlerimden dolayı istifa ediyorum" şeklindeki matbu dilekçeler, işçinin gerçek iradesini yansıtmaz. Yargıtay, hayatın olağan akışına aykırı olan (örneğin 10 yıllık kıdemi olan bir işçinin tazminatını yakarak istifa etmesi gibi) durumlarda, bu dilekçelerin baskı altında alındığını kabul edebilmektedir.

Ne Yapmalısınız?

• İşveren "istifa et, tazminatını vereceğiz" derse, bu beyana güvenmeyin ve istifa dilekçesi yazmayın.
• Eğer imzalamak zorunda kaldıysanız, dilekçeye "fazla mesai ve kıdem haklarım saklıdır" şerhi düşün.
• Baskı altında imzaladıysanız, tanık ve diğer delillerle (mobbing kayıtları vb.) bunu ispatlayarak haklarınızı geri alabilirsiniz.

2. İbraname: Gerçekten Alacaklarınızı Aldınız Mı?

İbraname, işçinin işverenden hiçbir alacağı kalmadığını beyan ettiği belgedir. Ancak Türk Borçlar Kanunu madde 420, ibranamenin geçerliliğini çok sıkı şartlara bağlamıştır:

• Yazılı Şekil: İbraname yazılı olmalıdır.
• 1 Ay Kuralı: İbraname, iş sözleşmesinin sona ermesinden en az 1 ay sonra düzenlenmiş olmalıdır. İşten çıkış günü veya öncesinde imzalanan ibranameler kesinlikle geçersizdir.
• Miktar İçermeli: İbranamede ibra edilen alacak türü ve miktarı (örneğin: Kıdem tazminatı için 50.000 TL) açıkça yazmalıdır. "Hiçbir hakkım kalmadı" şeklindeki genel ifadeler geçersizdir.
• Ödeme Şartı: İbranamede yazan tutarın, banka kanalıyla işçiye ödenmiş olması gerekir. Ödeme yapılmadan alınan imza, makbuz hükmünde bile değildir.

3. Feragatname ve İkale (Bozma) Sözleşmesi

Feragatname, işçinin gelecekte dava açma hakkından vazgeçtiğini beyan etmesidir. Ancak Yargıtay'a göre, işçinin temel haklarından (kıdem, ihbar, ücret) önceden feragat etmesi geçersizdir. Hakkın doğmadığı bir aşamada feragat edilemez.

İkale (Bozma) Sözleşmesi

Tarafların anlaşarak sözleşmeyi sonlandırmasıdır. Ancak işveren tarafından teklif edilen ikale sözleşmesinde, işçiye kıdem ve ihbar tazminatına ek olarak "Makul Yarar" (ekstra 4-6 maaş gibi bir ödeme) sağlanmalıdır. Eğer ek menfaat sağlanmamışsa, bu işlem "fesih" sayılır ve işçi işe iade davası açabilir.

4. İşten Çıkış Bildirimi (Kod 29 ve Diğerleri)

SGK'ya bildirilen çıkış kodu, işçinin işsizlik maaşı alıp alamayacağını ve tazminat hakkını belirler:

• Kod 03 (İstifa): İşçi tazminat ve işsizlik maaşı alamaz.
• Kod 04 (İşveren Feshi): İşçi tazminat ve işsizlik maaşı alır.
• Kod 29 (Ahlak ve İyi Niyet): İşveren, işçiyi "yüz kızartıcı suç" ile suçlamıştır. İşçi tazminat ve işsizlik maaşı alamaz, sicili kirlenir. Kod 29 ile çıkarılan işçi, mutlaka dava açarak bu kodu düzelttirmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular (İşten Çıkış)

Soru: İbraname imzaladım, dava açabilir miyim?

Evet. İbranameniz matbu ise, tarih içermiyorsa veya ödeme yapılmadan alındıysa geçersizdir. Dava açarak gerçek alacaklarınızı talep edebilirsiniz.

Soru: İstifa dilekçesini zorla imzaladım, ne yapmalıyım?

Baskı altında imzalanan istifa dilekçesi "irade fesadı" nedeniyle geçersizdir. Ancak bu baskıyı tanıkla ispatlamanız gerekir. Hemen bir avukata danışarak noterden ihtarname çekmek stratejik bir adımdır.

Soru: İşsizlik maaşı için Kod 04 ile çıkış yapılması şart mı?

Evet. İşsizlik maaşı alabilmek için işten çıkışın "işçinin kusuru dışında" (işveren feshi, süreli fesih vb.) olması gerekir. İstifa edenler (haklı neden yoksa) işsizlik maaşı alamaz.