Velayet davalarında en çok merak edilen sorulardan biri, "geliri olmayan bir anne çocuğunun velayetini alabilir mi?" sorusudur. Türk Medeni Kanunu'na göre, velayet kararı verilirken ebeveynlerin ekonomik durumu tek başına belirleyici bir kriter değildir. Esas olan, çocuğun üstün yararı ilkesidir. Eğer anne, ekonomik durumu zayıf olsa dahi, çocuğun psikolojik, duygusal ve fiziksel gelişimine daha iyi katkı sağlayacaksa, velayet ona verilir.

Ankara Boşanma Avukatı olarak, mahkemenin bu durumda ekonomik yetersizliği, nafaka yükümlülüğü ile dengelediğini vurguluyoruz. Yani geliri olmayan anneye velayet verilirse, babaya iştirak nafakası bağlanır.

1. Velayet Kararında Ekonomik Durum Neden Tek Ölçüt Değildir?

Velayet, TMK'da düzenlenmiş bir hak olup, anne ve babanın çocuğun bakım ve eğitimi konusunda onun menfaatini gözeterek karar almasını kapsar. Ekonomik durum, mahkemenin baktığı şu kritik kriterler arasında ancak son sıralarda yer alır:

• Çocuğun Yaşı ve Cinsiyeti: Küçük yaştaki çocukların (özellikle 0-6 yaş arası) anneye duyduğu biyolojik ve duygusal muhtaçlık.
• Bakım Kapasitesi: Ebeveynin çocuğa psikolojik, sosyal ve fiziksel olarak sürekli ve sağlıklı bir ortam sağlayıp sağlayamadığı.
• Ebeveynin Karakteri: Şiddet, ihmal, madde bağımlılığı veya haysiyetsiz yaşam sürme gibi davranışların olmaması.
• Sürekli Bakım: Çocuğun günlük bakımı (okul takibi, yemek, temizlik) için kimin daha fazla zaman ayırdığı.

Nafaka ile Dengeleme

Mahkeme, geliri olmayan anneye velayet vermekten çekinmez. Çünkü çocuğun tüm masrafları, velayeti almayan (genellikle daha iyi gelirli) eşten iştirak nafakası olarak tahsil edilir. Bu şekilde çocuğun ekonomik standardı, diğer eşin geliriyle sağlanmış olur.

2. Sosyal İnceleme Raporu (SED) ve Çocuğun Görüşü

Velayet davalarında hakimin en önemli yardımcısı, Aile Mahkemesi'nde görevli uzmanlardır:

• SED Raporu: Pedagog ve psikologlardan oluşan ekip, ebeveynlerin yaşadığı evi, yaşam koşullarını ve çocukla olan duygusal bağları yerinde inceler. Rapor, velayetin kimde olması gerektiğine dair bilimsel öneri içerir.
• 8 Yaş Kuralı: Çocuğun yaşı 8 veya daha büyükse, hakim ve uzmanlar tarafından hangi ebeveynde kalmak istediği sorulur. Çocuğun görüşü, kararın şekillenmesinde önemli bir etkiye sahiptir.

3. Velayetin Değiştirilmesi Davası (Ekonomik Yetersizlik Durumu)

Velayet, kesin bir karar değildir. Eğer velayeti alan ebeveyn (örneğin geliri olmayan anne) zamanla çocuğun menfaatine aykırı davranışlarda bulunursa, velayetin değiştirilmesi davası açılabilir.

• Şartların Değişmesi: Annenin geliri olmaması değil, nafaka ile desteklenmesine rağmen çocuğun temel ihtiyaçlarını karşılayamaması, eğitimini ihmal etmesi veya kötü yaşam koşullarına maruz bırakması durumunda velayet değiştirilebilir.
• Baba Başvurusu: Baba, annenin bu yetersizliğini kanıtlayan delillerle (okul devamsızlıkları, sağlık ihmali, psikolog raporu) velayetin kendisine verilmesini talep edebilir.

Sıkça Sorulan Sorular (Velayet ve Ekonomi)

Soru: Velayet kararını etkileyen en önemli tek faktör nedir?

Cevap: Ebeveynlerin ekonomik durumu DEĞİL, ebeveynlerin çocukla ilgilenme kapasitesi ve çocuğun yaşıdır. Hakim, çocuğun en çok kime ihtiyacı olduğuna bakar.

Soru: Baba, anneye nafaka ödemekten kaçınmak için velayet talep edebilir mi?

Mahkeme bu gibi kötü niyetli talepleri dikkate alır. Eğer baba velayeti almak için yeterli çabayı göstermezse, amacı sadece nafaka ödemekten kaçınmaksa (Yargıtay bunu tespit ederse), bu talep reddedilir.

Soru: Çocuk şu an babanın yanında kalıyor, bu velayeti babaya kazandırır mı?

Fiilen kimin yanında kaldığı önemli bir karinedir. Ancak mahkeme, bu durumun "geçici" mi yoksa "kalıcı" mı olduğunu, çocuğun bu durumdan memnun olup olmadığını ve diğer ebeveynin bunu neden engellemediğini araştırır.