Günümüzde işten çıkarılma sadece ekonomik değil, aynı zamanda hukuki bir sürecin de başlangıcıdır. Pek çok çalışan, işten çıkarıldıktan sonra şokun etkisiyle kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai ve yıllık izin alacağı gibi haklarını bilmeden, hatta bazen ibranameye imza atarak iş hayatından çekilmektedir.

Bu makalede, işten çıkarılma sonrası hangi haklarınız olduğunu, nasıl dava açabileceğinizi, ne kadar süre içinde başvurmanız gerektiğini ve bu süreçte bir Ankara İş Hukuku Avukatından nasıl destek alabileceğinizi, gerçek hayattan örnekler ve Yargıtay kararları ışığında detaylarıyla anlatıyoruz.

1. İşten Çıkarılma (Fesih) Türleri ve Sonuçları

İşveren tarafından yapılan fesihler 4857 sayılı İş Kanunu’na göre üç ana başlıkta incelenir. Hangi türde çıkarıldığınız, tazminat hakkınızı doğrudan belirler:

A. Haklı Nedenle Fesih (Tazminatsız - İşK m. 25/II)

İşveren, işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan halleri nedeniyle (hırsızlık, küfür, devamsızlık vb.) iş akdini tazminatsız olarak feshedebilir. Ancak bu fesih türünde işverenin iddiasını somut delillerle ispatlaması zorunludur. İspatlayamazsa, fesih haksız sayılır ve işçi tüm tazminatlarını alır.

B. Geçerli Nedenle Fesih (Tazminatlı - İşK m. 18)

İşçinin performansı, verimliliği veya işletmenin ekonomik durumu nedeniyle yapılan fesihtir. Bu durumda işçiye kıdem ve ihbar tazminatı ödenmek zorundadır. Eğer geçerli bir neden yoksa (örneğin performans düşüklüğü ispatlanamazsa), işçi işe iade davası açabilir.

C. Haksız Fesih (Keyfi Çıkarma)

Sendikal nedenler, hamilelik, doğum izni dönüşü veya hiçbir gerekçe gösterilmeden yapılan fesihlerdir. Bu durumda işçi hem tazminatlarını alır hem de işe iade davası ile 4+8 aylık maaş tutarında ek tazminat kazanabilir.

2. Hangi Tazminatları Alabilirsiniz? (Hesaplama Mantığı)

İşten çıkarılan işçinin talep edebileceği temel alacak kalemleri şunlardır:

Kıdem Tazminatı

En az 1 yıl çalışmış olan işçiye, her geçen tam yıl için 30 günlük brüt ücreti tutarında ödenir. Brüt ücrete; yemek, yol, ikramiye gibi düzenli ödemeler de (giydirilmiş ücret) dahildir.

İhbar Tazminatı

İşveren, işçiyi çıkarmadan önce kıdemine göre (2 hafta ile 8 hafta arası) önceden haber vermek zorundadır. Haber vermeden (aniden) çıkarırsa, bu süreye ait ücreti peşin olarak ödemek zorundadır.

Diğer Alacaklar

• Yıllık İzin Ücreti: Kullanılmayan tüm izin günlerinin parası, son brüt ücret üzerinden ödenir.
• Fazla Mesai Ücreti: Haftalık 45 saati aşan çalışmalar %50 zamlı ödenir. (İspat için tanık ve kayıtlar önemlidir).
• UBGT (Bayram) Ücreti: Resmi tatillerde yapılan çalışmalar ödenmemişse talep edilir.

3. İşe İade Davası Şartları ve Süresi

Eğer işyerinde 30 veya daha fazla çalışan varsa ve sizin en az 6 aylık kıdeminiz varsa, "Geçerli Neden" olmadan işten çıkarılmanız halinde İşe İade Davası açabilirsiniz.

• Kritik Süre: Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay (30 gün) içinde Arabulucuya başvurmak zorunludur. Bu süre hak düşürücüdür.
• Kazanç: Dava kazanılırsa, işe başlatılmasanız bile 4 aya kadar boşta geçen süre ücreti + 4-8 aylık işe başlatmama tazminatı alırsınız.

4. Özel Durumlar: Mobbing ve Kadın İşçi Hakları

Mobbing (Psikolojik Taciz)

İşyerinde sürekli baskı, aşağılama, görev tanımı dışı işler verme veya tecrit etme gibi davranışlar mobbing sayılır. İşçi bu durumda haklı nedenle istifa edip kıdem tazminatını alabilir ve ayrıca manevi tazminat davası açabilir.

Kadın İşçiler ve Gebelik

Hamilelik veya doğum izni nedeniyle işten çıkarma kesinlikle yasaktır ve ayrımcılık tazminatı gerektirir. Ayrıca, evlenen kadın işçi, evlilik tarihinden itibaren 1 yıl içinde kendi isteğiyle ayrılarak kıdem tazminatını alabilir.

Sıkça Sorulan Sorular (İşten Çıkarma)

Soru: İbraname imzaladım, dava açabilir miyim?

Evet. Yargıtay'a göre, baskı altında imzalanan, ödeme yapılmadan alınan veya genel ifadeler içeren ibranameler geçersizdir. Gerçekte ödenmeyen haklarınız için dava açabilirsiniz.

Soru: Sigortam asgari ücretten yatıyor ama maaşım daha yüksek, ne yapmalıyım?

Bu durum "ücret bordrosunda hile"dir ve işçiye haklı fesih hakkı verir. Gerçek maaşınızı banka hareketleri, emsal ücret araştırması veya tanıkla ispatlayarak tazminatınızı gerçek maaşınız üzerinden alabilirsiniz.

Soru: İşveren "istifa et, tazminatını verelim" diyor, ne yapmalıyım?

Sakın istifa dilekçesi yazmayın. İstifa ederseniz kıdem ve ihbar tazminatınızı ve işe iade hakkınızı kaybedersiniz. İşverenin sizi çıkarmasını bekleyin veya haklı nedeniniz varsa ihtarname çekerek siz feshedin.