Senet (Bono), ticari hayatta en sık kullanılan, borçlunun alacaklıya belirli bir miktar parayı, belirli bir tarihte kayıtsız şartsız ödemeyi taahhüt ettiği kıymetli evraktır. Senet, Türk Ticaret Kanunu (TTK) 776. maddesinde düzenlenen sıkı şekil şartlarına tabidir. Bu şartlardan birinin eksik olması, senedin kambiyo vasfını yitirmesine ve adi bir borç belgesine dönüşmesine neden olur.

Senedin tahsili, ödeme günü geldiğinde borçluya hatırlatma yapılmasıyla başlar. Ödeme yapılmazsa, alacaklı için en hızlı ve etkili yol, Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yolu ile icra takibi başlatmaktır. Bu rehberde, senet düzenlerken dikkat edilmesi gerekenler, zamanaşımı süreleri ve tahsilat aşamalarını detaylıca ele aldık.

1. Senet (Bono) Geçerlilik Şartları (TTK m. 776)

Bir senedin icra dairesinde kambiyo senedi olarak işleme konulabilmesi için şu unsurları taşıması zorunludur:

• "Bono" veya "Emre Yazılı Senet" İbaresi: Senet metninde bu kelime mutlaka geçmelidir.
• Kayıtsız Şartsız Ödeme Vaadi: "Mal teslim edilirse öderim" gibi şartlı ifadeler senedi geçersiz kılar.
• Bedel (Meblağ): Ödenecek tutar hem yazı hem rakamla belirtilmelidir. Çelişki varsa yazı ile olan geçerlidir.
• Lehtarın Adı: Senedin kime ödeneceği (Ad Soyad/Ünvan) açıkça yazılmalıdır. Hamiline bono düzenlenemez.
• Düzenlenme Tarihi: Tarih yoksa senet geçersizdir.
• Düzenleyenin İmzası: Borçlunun ıslak imzası şarttır.

Vade Tarihi: Vade tarihi gösterilmemişse, senet görüldüğünde (ibrazında) ödenmesi gereken bir bono sayılır.

2. Ödememe Protestosu ve Zamanaşımı Süresi

Ödememe Protestosu

Vadesi gelen bir bonoda ödeme yapılmazsa, alacaklının cirantalara (senedi ciro edenlere) başvurabilmesi için, ödeme gününü (vadeyi) izleyen iki iş günü içinde Noter aracılığıyla Ödememe Protestosu çekmesi gerekir. Aksi halde cirantalara başvuru hakkı düşer, sadece asıl borçluya gidilebilir.

Bonoda Zamanaşımı (3 Yıl)

Bono, vade tarihinden itibaren 3 yıl içinde icra takibine veya davaya konu edilmezse zamanaşımına uğrar. Zamanaşımına uğrayan senet, kambiyo vasfını yitirir; ancak "yazılı delil başlangıcı" sayılarak genel mahkemelerde (Asliye Hukuk/Ticaret) alacak davasına konu edilebilir.

3. Senet Alacağının Tahsili: İcra Takibi Aşamaları

Geçerli bir bono için en hızlı yol, Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yolu ile takiptir:

• Ödeme Emri (Örnek 10): Borçluya gönderilen tebligatta, borcu ödemesi için 10 gün, itiraz etmesi için 5 gün süre verilir.
• İtiraz: Borçlu, imzaya veya borca itirazını İcra Mahkemesi'ne dava açarak yapmalıdır. Dilekçede "imzaya itiraz ediyorum" diye açıkça belirtilmezse, imza kabul edilmiş sayılır.
• Haciz: 10 gün içinde ödeme yapılmazsa, alacaklı vekili borçlunun tüm malvarlığına (banka, araç, gayrimenkul, maaş) haciz koyabilir.
• İhtiyati Haciz: Senet vadesi geçmişse, dava açılmadan önce mahkemeden "İhtiyati Haciz" kararı alınarak, borçluya tebligat gitmeden mallarına el konulabilir.

Sıkça Sorulan Sorular (Senet Tahsili)

Soru: Senette tahrifat (oynama) yapılmışsa ne olur?

Senet metninde tahrifat varsa, borçlu bunu ispatlamak zorundadır. "Senette tahrifat iddiası" ile Savcılığa suç duyurusunda bulunulabilir ve İcra Mahkemesi'nde takibin iptali istenebilir.

Soru: Boş senet (açık bono) geçerli midir?

Evet, senedin alacaklıya boş olarak verilmesi ve sonradan doldurulması hukuken geçerlidir. Ancak, aradaki anlaşmaya aykırı doldurulduğu (örneğin 5.000 TL yerine 50.000 TL yazıldığı) yazılı delille ispatlanmalıdır.

Soru: Senet borcundan dolayı hapis cezası var mı?

Hayır. Senet borcu için doğrudan hapis cezası yoktur (ekonomik suça ekonomik ceza ilkesi). Ancak borçlu, icra dairesine mal beyanında bulunmazsa veya taahhüdü ihlal ederse tazyik hapsi ile karşılaşabilir.