Sebepsiz Zenginleşme ve İade Yükümlülüğü

Sebepsiz zenginleşmeden kaynaklı sorumluluk, bir kişinin haksız bir sebep olmaksızın başka bir kişinin mal varlığından bir kazanç elde ettiği ve bu durumun hukuki olarak düzeltilmesi gerektiği durumları ifade eder. Sebepsiz zenginleşme, bir kişinin herhangi bir hukuki dayanak olmadan başka birinin kaynaklarını kullanarak maddi bir kazanç elde etmesi durumudur.

TBK 77. Madde uyarınca; "Haklı bir sebep olmaksızın, bir başkasının malvarlığından veya emeğinden zenginleşen, bu zenginleşmeyi geri vermekle yükümlüdür."

Sebepsiz Zenginleşme Nasıl Oluşur?

Hukuken sebepsiz zenginleşme şu durumlarda ortaya çıkar:

• ■ Hukuki Sebebin Geçersizliği: Baştan itibaren geçersiz bir sebep (Geçersiz sözleşme ile para ödenmesi).
• ■ Sebebin Gerçekleşmemesi: Gelecekte olması beklenen bir durum için ödeme yapılıp, o durumun olmaması (Avans verilip işin yapılmaması).
• ■ Sebebin Sona Ermesi: Başta geçerli olan sebebin sonradan ortadan kalkması (Sözleşmenin feshedilmesi).

Geri Verme Borcunun Kapsamı

Sebepsiz zenginleşen kişinin iade yükümlülüğü, iyiniyetli olup olmamasına göre değişir:

• ■ İyiniyetli Zenginleşen: Zenginleştiğini bilmeyen kişidir. Geri verme anında elinde ne kalmışsa sadece onu iade eder. Harcadığı veya elinden çıkan kısımdan sorumlu değildir.
• ■ Kötüniyetli Zenginleşen: Zenginleşmenin haksız olduğunu bilen kişidir. Elinden çıkarsa bile zenginleşmenin tamamını (faiziyle birlikte) iade etmek zorundadır.

Geri İstenemeyecek Durumlar

Kanun bazı durumlarda zenginleşmenin geri istenemeyeceğini belirtir:

Borçlanmadığı edimi kendi isteğiyle yerine getiren kimse, bunu ancak kendisini borçlu sanarak yerine getirdiğini ispat ederse geri isteyebilir. Zamanaşımına uğramış bir borcun ifasından veya ahlaki bir ödevin yerine getirilmiş olmasından kaynaklanan zenginleşmeler geri istenemez.

Ayrıca, hukuka veya ahlaka aykırı bir sonucun gerçekleşmesi amacıyla verilen şey (rüşvet vb.) geri istenemez.

Dava Açma Süresi (Zamanaşımı)

Sebepsiz zenginleşme davası açmak için kanuni süreler şunlardır:

• ■ 2 Yıl: Hak sahibinin geri isteme hakkı olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak 2 yıldır.
• ■ 10 Yıl: Her hâlde zenginleşmenin gerçekleştiği tarihten başlayarak 10 yıldır.

Sıkça Sorulan Sorular

Soru: Yanlış hesaba para gönderdim, geri alabilir miyim?

Cevap: Evet. Bu tipik bir sebepsiz zenginleşmedir. Önce banka aracılığıyla iade talep edilir, olmazsa dava açılır.

Soru: Zenginleşen parayı harcadıysa ne olur?

Cevap: Eğer kişi paranın kendisine ait olmadığını biliyorsa (kötüniyetliyse), harcamış olsa bile tamamını ödemek zorundadır. Bilmiyorsa (iyiniyetliyse) sadece elinde kalanı öder.

Haksız Kazanç İadesi İçin Hukuki Destek

Hatalı ödemeler, iade davaları ve alacak takibi için bize ulaşın.

Yukarıda değinilmiş olan hususlar genel hatları ile kaleme alınmış olup; her somut olay birbirinden farklı özellikler taşıyabileceğinden hak kaybına uğramamanız adına bir hukuk bürosu ile iletişime geçip profesyonel destek almanızı öneririz. (KARTALHAN HUKUK BÜROSU)