Rehin Hakkı: Türleri, Şartları ve Hukuki Sonuçları

Rehin hakkı, sahibine alacağını alamadığı takdirde rehin konusu eşyayı paraya çevirterek alacağını öncelikle alma yetkisi veren sınırlı ayni bir haktır. Bir alacaklının, borçlunun borcunu ödeme güvencesi olarak belirli bir mal üzerinde hukuki bir hak elde etmesini sağlar.

Rehin hakkı genellikle mülkler (ipotek), araçlar, ekipman veya diğer değerli mallar (taşınır rehni) üzerinde kurulur ve alacaklının alacağını güvence altına alır.

Rehin Hakkının Türleri

Hukuk sistemimizde rehin hakkı, üzerine konulduğu malın türüne göre iki ana başlıkta incelenir:

• ■ Taşınmaz Rehni (İpotek): Arsa, konut, işyeri gibi taşınmaz mallar üzerine konulan rehindir. Tapu siciline tescil ile kurulur.
• ■ Taşınır Rehni: Araç, makine, ziynet eşyası gibi menkul mallar üzerine kurulur. Genellikle zilyetliğin devri (teslim) ile veya sicile kayıtla (araç rehni gibi) kurulur.

Rehinli Mala El Koyma Yasağı (Lex Commissoria)

Hukukumuzda çok önemli bir kural vardır: "Borç ödenmezse mal alacaklının olur" şeklindeki anlaşmalar GEÇERSİZDİR (TMK m. 873).

Alacaklı, borç ödenmediğinde rehinli malı doğrudan mülkiyetine geçiremez. Sadece icra yoluyla sattırıp, satış bedelinden alacağını tahsil edebilir. Kalan para olursa borçluya iade edilir.

Rehin Hakkının Temel Özellikleri

Rehin hakkının hukuki niteliği ve sonuçları şunlardır:

• ■ Fer'i (Bağımlı) Nitelik: Rehin hakkının geçerli olabilmesi için teminat altına alınan alacağın da geçerli olması gerekir. Alacak sona ererse rehin de sona erer.
• ■ Öncelik Hakkı: Rehinli alacaklı, malın satış bedelinden diğer tüm alacaklılardan önce parasını alır (Rüçhan hakkı).
• ■ Zamanaşımı Etkisi: Bir borç için rehin gösterilmesi, alacaklının rehinli maldan alacağını alma yetkisini zamanaşımına uğratmaz. Yani borç zamanaşımına uğrasa bile rehin satılabilir.

Paraya Çevirme ve Tahsilat

Borç vadesinde ödenmezse alacaklı şu adımları izler:

• 1. İcra Müdürlüğü'ne başvurarak "Rehnin Paraya Çevrilmesi Yoluyla Takip" başlatır.
• 2. Borçluya ödeme emri gönderilir.
• 3. Ödeme yapılmazsa rehinli mal icra dairesi tarafından ihale ile satılır.
• 4. Satış bedelinden masraflar düşüldükten sonra alacaklıya ödeme yapılır.

Sıkça Sorulan Sorular

Soru: Başkasının borcu için malımı rehin verebilir miyim?

Cevap: Evet. Rehin borçluya ait olabileceği gibi üçüncü bir kişiye de ait olabilir. Ancak üçüncü kişi sadece malı ile sorumludur, şahsi malvarlığı ile sorumlu olmaz.

Soru: Rehinli mal satılırsa borç biter mi?

Cevap: Eğer satış bedeli borcu karşılarsa borç biter. Karşılamazsa (rehin açığı), alacaklı kalan miktar için borçlunun diğer mallarına haciz koyabilir (İrat senedi istisnası hariç).

İpotek ve Rehin İşlemlerinde Hukuki Destek

Rehin tesisi, fekki (kaldırılması) ve paraya çevirme davaları için bize ulaşın.

Yukarıda değinilmiş olan hususlar genel hatları ile kaleme alınmış olup; her somut olay birbirinden farklı özellikler taşıyabileceğinden hak kaybına uğramamanız adına bir hukuk bürosu ile iletişime geçip profesyonel destek almanızı öneririz. (KARTALHAN HUKUK BÜROSU)