Murisin Ödeme Güçlüğü Nasıl İspatlanır?

Bu Kararın Önemi

Mirasın hükmen reddi için miras bırakanın ölüm tarihinde ödeme güçlüğü içinde olduğunun ortaya konulması gerekir. Peki bu durum nasıl ispat edilir? Mahkeme yalnızca tarafların sunduğu belgelerle mi yetinmek zorundadır, yoksa resen araştırma yapabilir mi?

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu kararıyla iki kritik ilkeyi belirlemiştir:

1. Murisin ödeme güçlüğü (aczi) her türlü delille ispat edilebilir.

2. Mirasın hükmen reddi savunması ileri sürüldüğünde mahkeme, tapu müdürlükleri, vergi daireleri, bankalar, SGK ve zabıta araştırması dahil kapsamlı ve resen araştırma yapmakla yükümlüdür.

Miras hukuku ve tereke uyuşmazlıkları konusunda Miras Hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Mirasın Hükmen Reddi: Temel Kavramlar

TMK m. 605/2: Hükmen Red Karinesi

TMK m. 605/2 uyarınca; ölüm tarihinde miras bırakanın ödeme güçlüğü açıkça belli veya resmen tespit edilmişse, miras reddedilmiş sayılır. Bu hüküm bir karinedir; mirasçıların herhangi bir irade açıklaması yapmasına ya da dava açmasına gerek yoktur. Terekenin borca batık olduğunun herkes tarafından bilinmesi, mirasçıların bu mirası kabul etmeyeceği yönündeki ortak kabule dayanmaktadır.

Hakiki Red ile Hükmen Red Farkı

• Hakiki red (TMK m. 606): Mirasçı, ölümden itibaren 3 ay içinde sulh hakimine bildirimle mirası reddeder. Süre hak düşürücüdür; bildirim ve tescil zorunludur.
• Hükmen red (TMK m. 605/2): Terekenin borca batık olduğu herkes tarafından biliniyorsa miras kendiliğinden reddedilmiş sayılır. İrade açıklaması, mahkeme kararı ya da belirli bir süre şartı aranmaz. Mirasçı bu durumu dava açarak tespit ettirebilir ya da açılan bir alacak davasında def'i olarak ileri sürebilir.

Ödeme Güçlüğünün "Açıkça Belli Olması" Ne Anlama Gelir?

Terekenin borca batık olduğunun açıkça belli olması; miras bırakanın iflas etmesi, alacaklılarının aleyhine aciz vesikası alması, konkordato istemesi, icra takiplerinde haczedilecek mal bulunamaması ya da borçlu olduğunun aile ve iş çevresinde bilinir hale gelmesi gibi durumları kapsar. Bu koşulların varlığı, ölüm tarihi itibarıyla değerlendirilir.

Mahkemenin Resen Araştırma Yükümlülüğü

Neden Resen Araştırma?

HMK m. 25 uyarınca normal çekişmeli yargıda hakim tarafların sunduğu delillerle bağlıdır ve resen araştırma yapamaz. Ancak HMK m. 382 ve 385 uyarınca mirasın reddi çekişmesiz yargı işi sayılmaktadır. Çekişmesiz yargı işlerinde aksine bir hüküm bulunmadıkça resen araştırma ilkesi geçerlidir. Bu ilke kapsamında hakim, tarafların talep ve delilleriyle bağlı olmaksızın kendisi de araştırma yapabilir.

Araştırılması Gereken Kurumlar

HGK'nın bu kararında mahkemelerin araştırma yapması gereken kurumlar açıkça sayılmıştır:

• Tapu sicil müdürlükleri — murisin taşınmaz varlıkları
• Vergi daireleri — vergi borçları ve kayıtlı mal varlığı
• Bankalar — mevduat, kredi, icra takipleri
• SGK (Bağkur, SSK, Emekli Sandığı) — maaş veya aylık bulunup bulunmadığı
• Trafik tescil müdürlüğü — araç varlığı
• Zabıta araştırması — ikamet ve nüfus kayıtlı yerlerde kapsamlı mal varlığı tespiti

Bu araştırmaların murisin ikamet ettiği ve nüfusa kayıtlı olduğu yerler dahil kapsamlı ve objektif biçimde yapılması zorunludur. Yalnızca birkaç kuruma yazı yazmak yeterli değildir; bu durum eksik inceleme sayılır.

Miras paylaşımı davaları konusunda Miras Paylaşımı Davası sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Hukuk Genel Kurulu 2017/438 E. — 2018/770 K. Karar Metni

Hukuk Genel Kurulu         2017/438 E.  ,  2018/770 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ: Tüketici Mahkemesi

Dava, doğalgaz abonesinin usulsüz kullanımı nedeniyle davacı kurumca tahakkuk ettirilen 29.084,13 TL'nin tahsili istemine ilişkindir. Yargılama devam ederken vefat eden davalının mirasçıları vekili, ölüm tarihinde terekenin borca batık olduğunun herkesçe bilindiğini ve TMK m. 605 gereğince mirasın hükmen reddedilmiş sayılması gerektiğini def'i olarak ileri sürmüştür.

TMK m. 605/2 uyarınca ölüm tarihinde miras bırakanın ödeme güçlüğü açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır. Borca batıklık durumu — yani ödeme güçlüğü — her türlü delille ispat edilebilir.

HMK'da mirasın reddi beyanının tespiti ve tescili çekişmesiz yargı işi olarak düzenlenmiştir (HMK m. 382/2-c-7). Çekişmesiz yargı işlerinde aksine bir hüküm bulunmadıkça resen araştırma ilkesi uygulanır (HMK m. 385/2). Bu ilkenin uygulandığı davalarda hakim, tarafların talepleriyle kural olarak bağlı değildir. Hakim tarafların ileri sürdükleri vakıa ve delillerle bağlı olmayıp kendisi de araştırma yapabilir.

Böyle bir def'i durumunda mahkemeye düşen iş; miras bırakanın ölüm tarihindeki mal varlığının, terekesinin, davalının ikamet ettiği ve nüfusa kayıtlı olduğu yerlerden kapsamlı ve objektif olarak araştırılması, tapu müdürlüklerinden, vergi dairelerinden, bankalardan, SGK Başkanlığı'ndan (Bağkur, SSK, Emekli Sandığı) maaşlarının bulunup bulunmadığının sorulması ve zabıta araştırması dahil her türlü araştırma ile durumun teyit edilmesidir. Zira yapılacak bu araştırmalar hakimin davayı aydınlatma yükümlülüğünün bir gereğidir.

Yerel mahkemenin önceki kararında direnmesi doğru olmamıştır.

SONUÇ:

Davacı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile direnme kararının Özel Daire bozma kararında gösterilen nedenlerden dolayı BOZULMASINA, 11.04.2018 günde oybirliği ile karar verildi.

❓ Sıkça Sorulan Sorular

Murisin ödeme güçlüğü nasıl ispat edilir?

Bu HGK kararına göre ödeme güçlüğü her türlü delille ispat edilebilir. İflas kararı, aciz vesikası, konkordato talebi, icra takiplerinde mal bulunamaması ya da çevre tarafından bilinir hale gelmesi gibi olgular ispat aracı olarak kullanılabilir. Mahkeme bu araştırmayı resen yapmakla yükümlüdür.

Mirasın hükmen reddi için mahkemeye başvurmak zorunda mıyım?

Zorunlu değildir. Mirasçı, tereke alacaklılarına karşı dava açarak terekenin borca batık olduğunun tespitini isteyebileceği gibi, aleyhine açılan bir alacak davasında bunu savunma yoluyla (def'i olarak) da ileri sürebilir. Bu karardaki mirasçılar da def'i yolunu tercih etmiştir.

Mahkeme mirasın hükmen reddi konusunda resen araştırma yapabilir mi?

Evet, yapabilir ve yapmalıdır. Mirasın reddi çekişmesiz yargı işi sayıldığından HMK m. 385/2 uyarınca resen araştırma ilkesi geçerlidir. Mahkeme sadece tarafların sunduğu belgelerle yetinmek zorunda değildir.

Hükmen red için 3 aylık süre geçerli midir?

Hayır. Hükmen rette TMK m. 606'daki 3 aylık süre uygulanmaz. Red iradesini açıklama zorunluluğu da yoktur. Mirasçı, alacaklılara karşı herhangi bir süreye bağlı kalmaksızın terekenin borca batıklığını ileri sürebilir.

Mirasçı mirası hükmen reddetse de sosyal güvenlik haklarını kullanabilir mi?

Evet. Sosyal güvence Anayasal bir haktır. Dulluk ve yetimlik aylığı bağlanması, mirasın reddedilmiş sayılmasından etkilenmez. Mirasçı, mirası reddetse dahi bu aylıklara hak kazanmaya devam eder.

Mirasçı terekedeki araçtan faydalandıysa hükmen redden yararlanabilir mi?

Hayır. Mirasın hükmen reddinden yararlanabilmek için mirasçının, bu hakkı düşürecek davranışlardan kaçınmış olması gerekir. Tereke malları üzerinde malik sıfatıyla tasarruf etmek (araç kullanmak, taşınmazı kiralamak gibi), mirası zımnen kabul etmek anlamına gelir ve hükmen redden yararlanma hakkını ortadan kaldırır.

Aciz vesikası olmadan terekenin borca batık olduğu nasıl kanıtlanır?

Aciz vesikası doğrudan kanıt sağlar; ancak zorunlu değildir. Borca batıklık her türlü delille ispat edilebilir. Tapu, banka, SGK, vergi dairesi kayıtları; murisin icra dosyaları; aile ve iş çevresinde bilinen borç durumu bu ispatın araçlarındandır.

Mirasın Reddi ve Tereke Uyuşmazlıklarında Hukuki Destek Alın

Murisin ödeme güçlüğünün tespiti ve mirasın hükmen reddi konularında profesyonel destek alabilirsiniz.

Yukarıda değinilmiş olan hususlar genel hatları ile kaleme alınmış olup; her somut olay birbirinden farklı özellikler taşıyabileceğinden hak kaybına uğramamanız adına bir hukuk bürosu ile iletişime geçip profesyonel destek almanızı öneririz. (KARTALHAN HUKUK BÜROSU)