Çocuk Teslimi Yeni Usulü ve İcrası: 7343 Sayılı Kanun Rehberi

Çocuğun Teslimi ve Kişisel İlişki Kurma Hakkının İcrası, 2022 yılında yürürlüğe giren 7343 sayılı Kanun ile köklü bir değişikliğe uğramıştır. Eski sistemde İcra ve İflas Kanunu (İİK) üzerinden yürütülen ve çocuğun psikolojisi üzerinde olumsuz etkiler yaratan bu süreç, artık çocuğun üstün yararını temel alan yeni bir usulle ve Aile Mahkemeleri bünyesinde yürütülmektedir.

Ankara Boşanma Avukatı olarak bu yeni düzenlemenin uygulamada nasıl işlediğini, hangi adımların atılması gerektiğini ve karara uyulmaması durumunda ne yapılabileceğini bu rehberde ayrıntılı ele aldık. Yeni usul; velayeti almayan ebeveynin çocukla kişisel ilişki kurma hakkını kullanması ve çocuğun velayet sahibi ebeveynden teslim alınması işlemlerini Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Daire Başkanlığı birimleri aracılığıyla, pedagog ve psikolog gibi uzmanlar eşliğinde gerçekleştirmeyi amaçlar. Süreç tamamen harç, vergi ve masraflardan muaftır.

Velayet hakkı ve çocukla kişisel ilişki konusunda kapsamlı bilgi için müşterek çocukla kişisel ilişki hakkı sayfamıza da göz atabilirsiniz.

1. Eski İcra Usulünden Neden Vazgeçildi?

7343 sayılı Kanun öncesinde çocuk teslimi, İcra ve İflas Kanunu çerçevesinde yürütülüyordu. Bu sistemde icra müdürü ve zabıta eşliğinde gerçekleştirilen zorla teslim işlemleri çocuklar üzerinde derin psikolojik izler bırakıyordu. Kanun koyucu bu gerçekliği görerek 2022'de köklü bir reforma gitti:

• Zorla teslim uygulamaları çocuğu "hukuki bir nesne" konumuna düşürüyordu; yeni sistem çocuğu sürecin merkezine alır.
• İcra dairelerinde gerçekleştirilen teslim işlemleri çoğu zaman çocukta kalıcı travmaya yol açıyordu.
• Çocuk teslimi ve kişisel ilişki kurma süreçleri artık İcra Dairelerinin görev alanında değildir.
• Eski sistemdeki tazyik hapsi (İİK m. 341) yaptırımı, çocuk teslimine direnen ebeveynler için idari para cezasına dönüştürülmüştür.
• Yeni sistemde tüm başvuru ve işlemler harç, vergi ve masraflardan muaftır.
• Süreç artık uzman (pedagog, psikolog, sosyal çalışmacı) gözetiminde, çocuk dostu ortamlarda yürütülmektedir.

2. Yeni Süreç Nasıl İşler? — Adım Adım Başvuru Rehberi

Yeni sistemde velayet hakkını kullanmakta zorlanan ya da kişisel ilişki kararı uygulanmayan ebeveyn, çocuğun bulunduğu yerdeki Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Daire Başkanlığı'na başvurur:

1. Adım — Başvuru

Mahkeme kararının (velayet veya kişisel ilişki kararı) bir örneğiyle Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Daire Başkanlığı'na yazılı başvuru yapılır. Başvuru için herhangi bir harç veya masraf ödenmez. Ankara'da bu birimler Aile Mahkemelerine bağlı olarak faaliyet göstermektedir.

2. Adım — Uzman Ataması

Başvurunun ardından bir sosyal çalışmacı, psikolog veya pedagog görevlendirilir. Uzman, süreci tarafsız biçimde yönetir ve her iki ebeveynin çocuğun yararına hareket etmesini sağlamayı amaçlar.

3. Adım — Görüşme ve Hazırlık

Görevlendirilen uzman; çocukla, velayet sahibi ebeveynle ve diğer ebeveynle ayrı ayrı görüşmeler yapar. Bu görüşmelerin amacı çocuğu teslim sürecine psikolojik olarak hazırlamak ve olası travmayı önlemektir.

4. Adım — Uygulama

Çocuğun teslimi ve kişisel ilişki kurulması, uzman eşliğinde belirlenen teslim merkezlerinde gerçekleştirilir. Bu merkezler çocuk dostu ortamlar olup çocuğun kendini güvende hissedeceği biçimde tasarlanmıştır. Süreç, Ankara'da Aile Mahkemelerine bağlı Adli Destek birimleri tarafından titizlikle yürütülür.

3. Karara Uymamanın Yaptırımı: İdari Para Cezası

Yeni sistemde mahkeme kararına uymayarak çocuğu teslim etmeyi engelleyen ebeveyne karşı uygulanan yaptırım köklü biçimde değişmiştir:

• Kişisel ilişki kurulmasına veya çocuk teslimine dair kararlara aykırı hareket eden kişi hakkında idari para cezası uygulanır.
• Bu cezanın amacı çocuğu travmatize edecek zorla müdahale yerine, ebeveyni caydırarak kararın gönüllü uygulanmasını sağlamaktır.
• Para cezası yaptırımı eski tazyik hapsine kıyasla çocuk için çok daha az zarar verici bir yol olarak değerlendirilmektedir.
• Yaptırımın uygulanması şikayete bağlıdır; mağdur ebeveynin süreci aktif biçimde takip etmesi gerekir.

Önemli Uyarı: İdari para cezasının etkin şekilde uygulanabilmesi ve sürecin doğru yürütülebilmesi için uzman bir Aile Hukuku Avukatı ile çalışmak büyük önem taşır.

4. Kişisel İlişki Hakkının Engellenmesi: Ne Yapılmalı?

Velayet sahibi ebeveynin çocuğu diğer ebeveyne teslim etmemesi ya da kişisel ilişki kurmasını engellemesi pratikte sıklıkla karşılaşılan bir sorundur. Bu durumda atılması gereken adımlar:

• Adli Destek'e başvuru: Çocuğun bulunduğu yerdeki Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Daire Başkanlığı'na kararın bir örneğiyle başvurulur.
• Engelleme tutanağı: Her engelleme girişimi tarih, saat ve tanıklarla kayıt altına alınmalıdır. Bu belgeler velayetin değiştirilmesi davasında güçlü delil oluşturur.
• Velayetin değiştirilmesi davası: Sürekli engelleme hallerinde velayetin diğer ebeveyne devri talep edilebilir. Yargıtay, kişisel ilişkiyi sürekli engelleyen ebeveynin velayetinin kaldırılabileceğine hükmetmektedir. Velayetin değiştirilmesi dava dilekçesi hakkında ayrıntılı bilgiye ulaşabilirsiniz.
• Acele tedbir kararı: Çocuğun başka bir şehre veya yurt dışına götürülmesi riski varsa mahkemeden acele tedbir kararı talep edilebilir.

Kişisel ilişki hakkının tüm boyutları için velayet davasında dikkat edilecekler sayfamıza göz atabilirsiniz.

5. Yeni Usulün Velayet Davalarına Etkisi

7343 sayılı Kanun'la getirilen yeni çocuk teslimi usulü, velayet davalarının seyrini de doğrudan etkilemektedir:

• Uzman raporları artık hem teslim sürecinde hem de velayetin değiştirilmesi davalarında önemli bir delil aracı haline gelmiştir.
• Adli Destek biriminin tuttuğu kayıtlar ve hazırladığı raporlar, mahkemenin çocuğun üstün yararını değerlendirmesinde belirleyici rol oynayabilir.
• Kişisel ilişki engeline ilişkin tutanak ve belgeler, velayetin değiştirilmesi davasında güçlü delil niteliği taşır. Her engelleme girişimini tarih ve saatle kayıt altına almak; WhatsApp mesajları, arama kayıtları ve tanık beyanlarını saklamak bu süreçte büyük önem taşır.
• Çocukla düzenli ve sağlıklı ilişki kurabilen ebeveyn, ileride açılacak velayet davasında avantajlı konuma geçer.
• Yeni sistemde çocuğun uzmanla görüşmeleri sırasında dile getirdiği tercihler de mahkeme kararını etkileyebilir; bu nedenle her iki ebeveynin de çocukla sağlıklı ve destekleyici bir iletişim kurması kritik önem taşır. Çocuğun diğer ebeveyni aleyhine yönlendirilmesi ya da olumsuz telkin verilmesi, mahkeme tarafından çocuğun üstün yararına aykırı bir davranış olarak değerlendirilebilir ve velayetin kaybedilmesine yol açabilir.

Velayet davası hakkında kapsamlı bilgi için velayet davası ve şartları sayfamıza başvurabilirsiniz. Ayrıca boşanma davası sonucu velayet konusunda da bilgi alabilirsiniz.

6. Yurt Dışı Boyutu: Uluslararası Çocuk Kaçırma

Çocuğun izinsiz olarak yurt dışına götürülmesi ya da yurt dışına kaçırılması, hem ulusal hem uluslararası hukuku ilgilendiren ciddi bir sorundur. Bu durumda uygulanacak başlıca mekanizmalar şunlardır:

• 1980 Lahey Sözleşmesi: Türkiye'nin de taraf olduğu bu sözleşme, hukuka aykırı biçimde başka bir ülkeye götürülen çocuğun iade edilmesini düzenler. Sözleşmeye taraf ülkeler arasında iade prosedürü başlatılabilir.
• Acele tedbir kararı: Çocuğun yurt dışına çıkarılmasını önlemek için Türk mahkemelerinden yurt dışı çıkış yasağı kararı alınabilir. Bu tedbir için vakit kaybetmemek hayati önem taşır.
• Pasaport iptali: Çocuğun pasaportu mahkeme kararıyla iptal ettirilebilir ya da pasaport düzenlenmesi engellenebilir.
• Konsolosluk başvurusu: Çocuğun bulunduğu ülkedeki Türk Konsolosluğuna başvurularak resmi süreçler başlatılabilir.

Bu konularda uzman destek için velayet davası ve şartları sayfamıza ve geliri olmayan annenin velayet hakkı sayfamıza başvurabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular (Çocuk Teslimi Yeni Usulü)

Çocuk teslimi için artık icra dairesine gitmek gerekiyor mu?

Hayır. 7343 sayılı Kanun ile çocuk teslimi ve kişisel ilişki kurma süreçleri İcra Dairelerinin görev alanından tamamen çıkarılmıştır. Artık Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Daire Başkanlığı'na başvurulması gerekmektedir.

Başvuru için harç ödenmesi gerekiyor mu?

Hayır. Yeni sistemin en önemli avantajlarından biri, tüm sürecin harç, vergi ve masraflardan muaf tutulmuş olmasıdır. Başvuru tamamen ücretsizdir.

Ebeveyn çocuğu teslim etmezse ne olur?

Karara aykırı hareket eden ebeveyne idari para cezası uygulanır. Sürekli engelleme hallerinde velayetin değiştirilmesi davası açılabilir; Yargıtay bu tür davalarda kişisel ilişkiyi sistematik biçimde engelleyen ebeveynin velayetini kaldırmaktadır.

Uzman kim tarafından atanır?

Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Daire Başkanlığı tarafından bir sosyal çalışmacı, psikolog veya pedagog atanır. Uzman tarafsız olup her iki ebeveynle ve çocukla ayrı ayrı görüşür.

Kişisel ilişkiyi engelleyen ebeveyn velayeti kaybeder mi?

Yargıtay, kişisel ilişkiyi sistematik biçimde engelleyen ebeveynin velayetinin kaldırılabileceğine hükmetmektedir. Bu durum velayetin değiştirilmesi davasında güçlü gerekçe oluşturur; sürekli engelleme tutanakları en kritik delildir.

Eski tazyik hapsi uygulaması tamamen kalktı mı?

Evet, çocuk teslimi özelinde tazyik hapsi yaptırımı idari para cezasına dönüştürülmüştür. Ancak nafaka ödenmemesinde tazyik hapsi hala geçerliliğini korumaktadır. Bu iki yaptırımın birbirine karıştırılmaması önemlidir.