Adli Yardım Nedir? Başvuru Şartları ve Süreci

Adli yardım, ekonomik gücü yetersiz olanların Anayasal hakları olan dava açma hakkından yoksun kalmaması için getirilmiş bir yoldur. Ekonomik olanakları yetersiz kişilerin dava harç ve masraflarından muaf tutulması ve kendisi için baro tarafından ücretsiz avukat görevlendirilmesi esasına dayanır.

Türkiye'de adalet hakkı yalnızca ekonomik açıdan güçlü olanların erişebildiği bir ayrıcalık değil; Anayasa'nın 36. maddesiyle güvence altına alınan evrensel bir haktır. Adli yardım kurumu, bu güvenceyi somutlaştıran en önemli mekanizmalardan biridir.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 334-340. maddeleri arasında düzenlenen adli yardım; yargılama harçları, masraflar ve avukatlık ücretini kapsayan kapsamlı bir destek mekanizmasıdır. Bu mekanizma sayesinde maddi imkanı sınırlı bireyler de anayasal haklarını kullanabilmektedir.

Adli Yardım Kapsamı ve Sağladığı Avantajlar

Kimler Adli Yardımdan Yararlanabilir?

Kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin, gereken yargılama veya takip giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olan kimseler adli yardımdan yararlanabilirler. Kamu yararlı dernek ve vakıflar da haklı görünen ve mali açıdan zor durumda oldukları takdirde başvurabilirler. Taleplerinin açıkça dayanaktan yoksun olmaması şarttır.

Yabancı uyruklu kişiler de Türkiye'de adli yardımdan yararlanabilir; ancak karşılıklılık ilkesi ve uluslararası anlaşmalar bu imkanın sınırlarını belirler.

Adli Yardım Kişiye Ne Sağlar?

Adli yardım kararı, ilgiliye şu hususları sağlar:

• Yapılacak tüm yargılama ve takip giderlerinden geçici olarak muafiyet.
• Dava ve icra takibi sırasında yapılması gereken tüm giderlerin Devlet tarafından avans olarak ödenmesi.
• Davanın avukat ile takibi gerekiyorsa, ücreti sonradan ödenmek üzere bir avukat temini.
• Yargılama ve takip giderleri için teminat göstermekten muafiyet.

Adli Yardım Başvurusu Nasıl ve Nereye Yapılır?

Hangi Davalar Kapsamdadır?

Adli yardım sistemi ceza davaları dışındaki (Hukuk, Ticaret, Aile, İdare Mahkemeleri gibi) davalar için geçerlidir. Adli yargıda hukuk mahkemelerinde ve idari yargıda dava açarken veya aleyhe dava açılmışsa adli yardım talep edilebilir.

Nereye Başvurulur?

Adli yardım talebi aşağıdaki mercilere yapılabilir:

• Dava açılmadan önce Barolara (Ankara Barosu Adli Yardım Bürosu gibi) ve yargılamanın yapılacağı mahkemeye.
• Dava açıldıktan sonra ise yine barolara ve asıl talep veya işin karara bağlanacağı mahkemeye yapılır.

Başvuru Süreci ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Başvurucu, talebinde haklı olduğunu gösterdiği delillerle kanıtlamak zorundadır. Ayrıca mali durumuna ilişkin belgeleri (taşınır/taşınmaz mal bilgileri, aylık kazanç, bakmakla yükümlü olduğu kişi sayısı gibi) sunmak zorundadır. Mahkeme, bu konuda duruşma yapmaksızın karar verebilir. Adli yardım kararı, hükmün kesinleşmesine kadar devam eder.

Adli yardımdan yararlanan kişi için mahkemenin talebi üzerine baro tarafından görevlendirilen avukatın ücreti, yargılama gideri olarak Hazineden ödenir.

Baro Link Rehberi

İkamet ettiğiniz şehre göre baroların isteyebileceği evraklar değişiklik gösterebilmektedir. Aşağıdaki baro adli yardım birimlerine başvurabilirsiniz:

• İstanbul Barosu Adli Yardım
• Ankara Barosu Adli Yardım
• İzmir Barosu Adli Yardım
• Bursa Barosu Adli Yardım
• Antalya Barosu Adli Yardım
• Adana Barosu Adli Yardım
• Kocaeli Barosu Adli Yardım
• Konya Barosu Adli Yardım
• Trabzon Barosu Adli Yardım

Adli Yardım Başvurusunda Gerekli Belgeler

Adli yardım başvurusunda farklı barolar farklı belgeler isteyebilmekle birlikte, genel olarak istenen belgeler şunlardır:

• Nüfus cüzdanı fotokopisi ve ikametgah belgesi.
• Gelir belgesi: Çalışıyorsa maaş bordrosu; çalışmıyorsa SGK kayıtları veya muhtarlıktan alınan fakirlik belgesi.
• Taşınır ve taşınmaz mal bildirimi: Araç, gayrimenkul, banka hesabı gibi varlıklara ilişkin beyan.
• Bakmakla yükümlü olunan kişi sayısı ve bu kişilere ilişkin belgeler (çocuk nüfus cüzdanı, eş kimliği vb.).
• Dava konusunu özetleyen dilekçe: Hangi hakkın korunması amacıyla adli yardım talep edildiğinin açıklandığı kısa bir dilekçe.
• Varsa delil belgeler: Sözleşme, ihtarname, mahkeme tebligatı gibi davaya ilişkin belgelerin fotokopileri.

Belgeler eksiksiz sunulduğunda başvuru süreci önemli ölçüde hızlanır. Eksik belge nedeniyle reddedilen başvurular, belgeler tamamlandıktan sonra yeniden yapılabilir. Ankara'da adli yardım başvurusu ve hukuki danışmanlık süreçleri hakkında Ankara Avukat hizmetlerimizden yararlanabilirsiniz.

Adli Yardımın Sona Ermesi ve Geri Alınması

Adli yardım kararı verilmesi, bu kararın kalıcı olduğu anlamına gelmez. Aşağıdaki durumlarda adli yardım sona erebilir veya geri alınabilir:

• Mali durumun değişmesi: Adli yardımdan yararlanan kişinin mali durumunun iyileştiği anlaşılırsa mahkeme adli yardım kararını kaldırabilir.
• Yanıltıcı beyan: Başvuru aşamasında gerçeğe aykırı bilgi verildiğinin ortaya çıkması halinde adli yardım kararı iptal edilir ve devlet tarafından yapılan tüm ödemeler geri istenir.
• Davanın sonuçlanması: Hükmün kesinleşmesiyle birlikte adli yardım kararı kendiliğinden sona erer.
• Dava kazanıldığında geri ödeme: Adli yardımdan yararlanan taraf davayı kazanırsa, karşı taraftan tahsil edilen yargılama giderlerinin Devlete iadesi gerekebilir.

Hukuki süreçlerde adli yardım dışında başvurulabilecek diğer yollar ve avukat seçimi konusunda Ankara Hukuk Bürosu sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Adli Yardım ile Adli Yardım Avukatı Arasındaki Fark

Adli yardım ile barodan görevlendirilen adli yardım avukatı birbirinden farklı kavramlardır; bu iki kurumu doğru anlamak başvuru sürecini kolaylaştırır:

• Adli Yardım (HMK 334-340): Yargılama harçları, masraflar ve teminatlardan muafiyeti kapsayan hukuki destek mekanizmasıdır. Mahkemeye başvurularak talep edilir.
• Baro Adli Yardım Avukatı: Baro tarafından görevlendirilen avukattır; ücreti Hazineden ödenir. Avukat görevlendirmesi için ayrıca baronun adli yardım bürosuna başvuru yapılması gerekir.
• Zorunlu Avukatlık (CMK): Ceza davalarında belirli koşullarda zorunlu olarak atanan avukat sisteminden farklıdır. Adli yardım yalnızca hukuk ve idare davalarını kapsar.
• Hukuki Danışmanlık: Barolar, dava açmadan önce ücretsiz hukuki danışmanlık da sunabilmektedir. Bu imkandan yararlanmak için baronun adli yardım bürosuna doğrudan başvurulabilir.

Adli yardım kapsamında görülen davalarda avukat seçimi ve hukuki temsil hakkında Ankara Avukat Güncel Yönetmelikler ve Hukuki Danışmanlık Rehberi sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

❓ Sıkça Sorulan Sorular

Adli yardım başvurusu ücretsiz mi?

Evet. Adli yardım başvurusunun kendisi herhangi bir harç veya ücrete tabi değildir. Başvuru kabul edildiğinde yargılama harçları, masraflar ve avukatlık ücretleri de devlet güvencesine alınır.

Ceza davalarında adli yardım talep edilebilir mi?

Hayır. HMK kapsamındaki adli yardım yalnızca hukuk ve idare davalarını kapsar. Ceza davalarında ise CMK kapsamında zorunlu müdafilik ve baro tarafından avukat atanması mekanizmaları işlemektedir.

Adli yardım talebi reddedilirse ne yapılabilir?

Mahkemenin adli yardım talebini reddetmesi halinde bu karara karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Ayrıca mali durumu kanıtlayan ek belgelerle yeniden başvuru yapılması mümkündür.

Adli yardım kararı alındıktan sonra mali durum iyileşirse ne olur?

Mali durumun iyileştiğinin mahkemece öğrenilmesi halinde adli yardım kararı kaldırılır. Bu durumda devlet tarafından yapılan ödemelerin iadesi istenebilir. Yanıltıcı beyanla adli yardım alındığının ortaya çıkması ise daha ağır yaptırımlara yol açabilir.

Dava açılmadan önce adli yardım için nereye başvurmalıyım?

Dava açılmadan önce baronun adli yardım bürosuna başvurulabilir. Ankara'da Ankara Barosu Adli Yardım Merkezi bu amaçla hizmet vermektedir. Mahkemeye de doğrudan başvuru yapılabilir; mahkeme duruşma açmadan dosya üzerinden karar verebilir.

Adli yardımla atanan avukatı seçebilir miyim?

Hayır. Adli yardım kapsamında avukat görevlendirmesi baro tarafından yapılır; kişi belirli bir avukatı seçme hakkına sahip değildir. Ancak görevlendirilen avukattan memnun olunmaması halinde baroya bildirimde bulunulabilir.

Davayı kazanırsam adli yardım kapsamında yapılan ödemeleri geri ödemem gerekir mi?

Davayı kazanmanız halinde yargılama giderlerinin karşı taraftan tahsil edilmesi mümkündür. Bu durumda tahsil edilen tutarın Devlete iadesi gerekebilir. Davayı kaybetmeniz halinde ise devlet tarafından karşılanan giderler için ek bir yükümlülük doğmaz.

Adli Yardım Başvuruları ve Hukuki Takip İçin Danışın!

Mali durumunuz yeterli olmasa dahi yasal haklarınızı kullanmak için uzman hukuki destek alın.

Yukarıda değinilmiş olan hususlar genel hatları ile kaleme alınmış olup; her somut olay birbirinden farklı özellikler taşıyabileceğinden hak kaybına uğramamanız adına bir hukuk bürosu ile iletişime geçip profesyonel destek almanızı öneririz. (KARTALHAN HUKUK BÜROSU)