Sebepsiz Zenginleşme Davası ve Şartları

Sebepsiz zenginleşme davası, bir kişinin haksız bir sebep olmaksızın başka bir kişinin mal varlığından bir kazanç elde etmesi durumunda, bu kazancın geri alınmasını talep etmek için açılan bir hukuki süreci ifade eder. Bu tür davalar, mal varlığı dengelerinin adil bir şekilde korunmasını sağlamak ve haksız yollarla elde edilen kazançların iadesini talep etmek amacıyla düzenlenmiştir.

Sebepsiz zenginleşme davasının temel amacı, zenginleşen kişinin, haksız yere elde ettiği kazancı zenginleşmeye sebep olan kişiye iade etmesini sağlamaktır. TBK m. 77'ye göre haklı bir sebep olmaksızın bir başkasının malvarlığından veya emeğinden zenginleşen, bu zenginleşmeyi aynen ya da nakden geri vermekle yükümlüdür.

Sebepsiz Zenginleşmeyi Doğuran Olaylar

Sebepsiz zenginleşmenin doğmasına sebep olan olaylar hukuken üç başlık altında incelenmektedir:

• ■ Edimden Doğan Zenginleşme: Kişinin kendi iradesiyle yaptığı ödeme veya ifa sonucu oluşur (Borç olmayan şeyin ödenmesi).
• ■ Umulmayan Olaydan Doğan Zenginleşme: Bir doğa olayı ya da tarafların dışındaki bir üçüncü kişi tarafından meydana gelir.
• ■ Müdahaleden Doğan Zenginleşme: Zenginleşenin, başkasının hakkına haksız müdahalesi sonucu oluşur.

Sebepsiz Zenginleşmenin Şartları

Bir davanın sebepsiz zenginleşmeye dayanabilmesi için 4 temel şartın bir arada bulunması gerekir:

• ■ Borçlunun malvarlığında bir artış (zenginleşme) meydana gelmelidir.
• ■ Bu zenginleşme, davacının malvarlığı veya emeğinden (fakirleşme) kaynaklanmalıdır.
• ■ Zenginleşme ile fakirleşme arasında illiyet bağı bulunmalıdır.
• ■ En önemlisi; bu zenginleşme haklı bir sebebe dayanmamalıdır.

Zenginleşenin İyiniyeti ve Kötüniyeti

İade borcunun kapsamı, zenginleşenin durumuna göre değişir:

• ■ İyiniyetli Zenginleşen: Zenginleştiğini bilmeyen veya bilmesi gerekmeyen kişidir. Geri verme anında elinde kalanı iade eder. Elinden çıkan kısımdan sorumlu değildir.
• ■ Kötüniyetli Zenginleşen: Zenginleşmenin haksız olduğunu bilen kişidir. Elinden çıkarsa bile zenginleşmenin tamamını ve temerrüt tarihinden itibaren işleyecek faiziyle birlikte iade etmek zorundadır.

Geri Verilecek Zenginleşmenin Hesaplanması

Geri verilecek zenginleşme hesaplanırken geri verme anındaki durum göz önünde tutulur. Geri verme borcu; zenginleşenin malvarlığının, geri verme anında gösterdiği durum ile zenginleştirici olay meydana gelmeseydi olacak olan durum arasındaki farktır.

Malvarlığını artıran ilk şeyin ana değeri piyasa değeri üzerinden hesaplanır. Zenginleşen elde ettiği malvarlığı için masraf yapabilir. Eğer iyi niyetli ise zorunlu ve faydalı giderleri zenginleşmeden indirilebilir. Kötü niyetli ise talep edilememektedir.

Dava Açılamayacak Haller

Her zenginleşme dava konusu yapılamaz. Kanun şu hallerde iade istenemeyeceğini belirtir:

• ■ Zamanaşımına uğramış olan bir borcun ifası (Eksik Borç).
• ■ Ahlaki bir ödevin yerine getirilmesi (Nafaka yükümlüsü olunmamasına rağmen yardım etmek gibi).
• ■ Hukuka ve ahlaka aykırı bir sonucun gerçekleşmesi amacıyla verilen şeyler (Rüşvet veya kumar borcu ödemesi gibi).

Zamanaşımı Süresi ve Görevli Mahkeme

Sebepsiz zenginleşme davası TBK m. 82 kapsamında şu sürelere tabidir:

• ■ 2 Yıl: Geri isteme hakkı olduğunu öğrendiği tarihten itibaren.
• ■ 10 Yıl: Her halde zenginleşmenin gerçekleştiği tarihten itibaren.
• ■ Görevli Mahkeme: Aksine bir düzenleme yoksa, genel görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesi'dir. Ticari işlerden kaynaklanıyorsa Asliye Ticaret Mahkemesi görevlidir.

Haksız Kazanç ve İade Davalarınız İçin Hukuki Destek

Hatalı ödeme, haksız zenginleşme ve alacak davaları için bize ulaşın.

Yukarıda değinilmiş olan hususlar genel hatları ile kaleme alınmış olup; her somut olay birbirinden farklı özellikler taşıyabileceğinden hak kaybına uğramamanız adına bir hukuk bürosu ile iletişime geçip profesyonel destek almanızı öneririz. (KARTALHAN HUKUK BÜROSU)