Müteselsil Sorumluluk: Tanımı, Şartları ve Rücu Hakkı

Müteselsil sorumluluk (Zincirleme Sorumluluk), birden fazla borçlunun, borcun tamamından alacaklıya karşı asli olarak sorumlu olduğu hukuki durumdur. Türk Borçlar Kanunu’nun 162. maddesi ve devamında düzenlenen bu kurum, alacaklının hakkını güvence altına almayı amaçlar.

Normal bir borç ilişkisinde borçlular sadece kendi paylarından sorumlu olurken (kısmi borçluluk), müteselsil sorumlulukta alacaklı, borcun tamamını dilediği borçludan talep edebilir. Borç tamamen ödeninceye kadar bütün borçluların sorumluluğu devam eder.

Müteselsil Sorumluluk Nasıl Doğar?

Hukukumuzda müteselsil borçluluk iki temel kaynaktan doğar:

• ■ Hukuki İşlemden (Sözleşmeden) Doğan: Taraflar sözleşme yaparken açıkça "müteselsilen sorumlu" olduklarını beyan ederlerse bu sorumluluk doğar. Örneğin; banka kredisi çekerken birden fazla kişinin sözleşmeyi müşterek borçlu olarak imzalaması.
• ■ Kanundan Doğan: Tarafların iradesi olmasa bile yasanın emrettiği durumlarda doğar. En sık karşılaşılan haller şunlardır:
  • Birden fazla kişinin haksız fiil ile bir zarara sebep olması (TBK m. 61).
  • Trafik kazasında araç sürücüsü, işleten ve sigortacının sorumluluğu.
  • Adi ortaklıkta ortakların borçlardan sorumluluğu.
  • Mirasçıların miras bırakanın borçlarından sorumluluğu.

Dış İlişki: Alacaklının Seçimlik Hakkı

Müteselsil sorumluluğun en önemli özelliği alacaklıya sağladığı konfordur. TBK m. 163 uyarınca alacaklı;

• ■ Borcun tamamını veya bir kısmını dilediği borçludan isteyebilir.
• ■ Tüm borçlulara aynı anda dava açabilir veya sadece en zengin olana yönelebilir.
• ■ Borçlulardan biri borcu öderse, diğerleri de alacaklıya karşı borçtan kurtulur. Ancak ödeme yapılmadığı sürece hepsi sorumlu kalmaya devam eder.

İç İlişki ve Rücu Hakkı (TBK m. 167)

Borcu ödeyen kişi "mağdur" olmaz. Hukukumuzda halefiyet ve rücu prensibi işler:

• ■ Paylaşım Esası: Aksi kararlaştırılmadıkça, borçlular iç ilişkide borcu eşit olarak bölüşürler.
• ■ Rücu Hakkı: Kendi payından fazlasını ödeyen borçlu, ödediği fazla miktar için diğer borçlulara başvurma (rücu etme) hakkına sahiptir.
• ■ Halefiyet: Ödeyen borçlu, alacaklının haklarına halef olur. Yani alacaklının elindeki teminatlar (rehin, ipotek vb.) artık ödeyen borçlu lehine devam eder.

Örnek: 100.000 TL'lik borcu müteselsil borçlulardan (A) öderse; (B), (C) ve (D)'den 25'er bin TL talep edebilir.

Güncel Örnek: Trafik Kazalarında Sorumluluk

Müteselsil sorumluluğun en sık görüldüğü alan trafik kazalarıdır. Bir araç kazaya karışıp üçüncü bir kişiye zarar verdiğinde, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu uyarınca şu kişiler zarardan müteselsilen sorumludur:

• 1. Aracın Sürücüsü (Haksız Fiil Faili)
• 2. Araç Sahibi / İşleten (Kusursuz Sorumlu)
• 3. Sigorta Şirketi (Poliçe Limiti Dahilinde)

Mağdur, davasını bu üçlüden dilediğine karşı açabilir. Genellikle tahsilat kabiliyeti en yüksek olan Sigorta Şirketi ve Araç Sahibi tercih edilir.

Sorumluluk Nasıl Sona Erer?

Bir borçlunun yaptığı işlem, diğerlerini de etkileyebilir (TBK m. 166):

• ■ İfa ve Takas: Bir borçlu borcu öderse veya alacaklıyla takas yaparsa, diğer borçlular da borçtan kurtulur.
• ■ İbra (Aklama): Alacaklı, borçlulardan birini ibra ederse (affederse), kural olarak diğerleri de sadece ibra edilenin payı oranında borçtan kurtulur. Tamamından kurtulmazlar.
• ■ Zamanaşımı: Alacaklının bir borçluya karşı zamanaşımını kesmesi (dava açması, icra takibi yapması), diğer borçlulara karşı da zamanaşımını keser. Bu, alacaklı lehine bir durumdur.

Sıkça Sorulan Sorular

Soru: Alacaklı sadece bana dava açtı, ne yapmalıyım?

Cevap: Davayı diğer müteselsil borçlulara "ihbar" etmelisiniz. Böylece davayı kaybederseniz, ödediğiniz bedeli onlara rücu ederken eliniz güçlenir.

Soru: Ticari işlerde müteselsil sorumluluk nasıldır?

Cevap: Türk Ticaret Kanunu m. 7 uyarınca, ticari işlerde birden fazla borçlu varsa, aksi kararlaştırılmadıkça müteselsil teselsül karinesi vardır. Yani ayrıca belirtilmese bile müteselsilen sorumludurlar.

Soru: Müteselsil kefil ile adi kefil farkı nedir?

Cevap: Adi kefillikte alacaklı önce asıl borçluya gitmek zorundadır. Müteselsil kefillikte ise asıl borçluya gitmeden direkt kefilden para istenebilir. Bankalar genelde müteselsil kefalet ister.

Borçlar Hukuku ve Rücu Davaları

Trafik kazası tazminatları, ticari borçlar ve rücu işlemleri için bize ulaşın.

Yukarıda değinilmiş olan hususlar genel hatları ile kaleme alınmış olup; her somut olay birbirinden farklı özellikler taşıyabileceğinden hak kaybına uğramamanız adına bir hukuk bürosu ile iletişime geçip profesyonel destek almanızı öneririz. (KARTALHAN HUKUK BÜROSU)