İş Kazası Tazminatı ve Maluliyet Haklarınız

İş Kazası Nedir ve Hangi Hakları Doğurur?

İş kazaları, çalışanların işyerinde veya işverenin emriyle çalışırken fiziksel ve ruhsal zarar gördügü olaylardır. Türkiye'de iş kazalarına ilişkin düzenlemeler 6331 sayılı İş Saglıgı ve Güvenligi Kanunu ve 5510 sayılı Kanun çerçevesinde belirlenmiştir. İş kazası sonucu magdur olan işçilerin hem Sosyal Güvenlik Kurumu'ndan (SGK) hem de işverenden tazminat talep etme hakkı dogmaktadır.

İşverenin İSG sorumluluğu ve gözetme borcu, iş kazasında tazminat hesaplamasının temelini oluşturur. Kazanın tespiti, maluliyet oranının belirlenmesi ve maddi-manevi tazminat davalarının takibi teknik uzmanlık gerektirdiğinden bu süreçte avukat desteği alınması önerilmektedir.

1. Hangi Durumlar İş Kazası Sayılır? (5510 SK m. 13)

Her kaza iş kazası degildir; ancak kanun kapsamı oldukça geniştir. Aşagıdaki hâllerde meydana gelen kazalar "iş kazası" olarak kabul edilir:

• İşyerinde: Sigortalının işyerinde bulundugu sırada (mesai saati veya molada olması fark etmez).
• İşyeri dışında görevli: İşveren tarafından yürütülen iş nedeniyle sigortalının görevlendirildiği dışarıdaki çalışmalar sırasında.
• Serviste: Sigortalının işverence saglanan bir taşıtla işin yapıldıgı yere gidiş-gelişi sırasında.
• Emziren kadın: Sigortalı kadının çocuguna süt vermek için ayrılan zamanlarda.

Kazanın Bildirim Zorunlulugu

İşveren, iş kazasını ögrenmesinden itibaren 3 iş günü içinde SGK'ya bildirmek zorundadır. Süresinde bildirim yapılmaması hâlinde işveren idari para cezasıyla karşılaşır. Kazayı bildirmeyen işveren, SGK'nın işçiye yaptıgı ödemeleri geri alma (rücû) davasıyla da karşılaşabilir. İşçi veya yakınları bildirimin yapılıp yapılmadıgını e-Devlet üzerinden kontrol edebilir.

2. İş Kazası Geçiren İşçinin Tazminat Hakları

İş kazası sonucu işçi veya (ölüm hâlinde) yakınları, işverene karşı dava açarak şu tazminatları talep edebilir:

Maddi Tazminat (İş Göremezlik)

İşçinin kaza nedeniyle çalışamadıgı dönemdeki gelir kaybı, tedavi giderleri ve kalıcı sakatlık (maluliyet) oluşmuşsa gelecekte ugrayacagı kazanç kaybı (efor kaybı) hesaplanarak ödenir. Hesaplama; aktüerya tabloları, bilirkişi raporu ve SGK verilerine dayalı teknik bir süreçtir.

Manevi Tazminat

Kaza nedeniyle işçinin çektigi acı, elem ve ızdırabın karşılıgı olarak ödenen tazminattır. Eğer işçi vefat etmişse, eşi, çocukları ve anne-babası da manevi tazminat talep edebilir. Mahkemeler olayın agırlıgını, işverenin kusur oranını ve işçinin yaşını dikkate alarak takdir yetkisiyle belirler.

Destekten Yoksun Kalma Tazminatı

Ölümlü iş kazalarında, ölen işçinin desteğinden yoksun kalan yakınlarının ugradıgı maddi zararın karşılanmasıdır. Hesaplamada ölenin maaşı, çalışma yılı, bakım yükümlülükleri ve hayatta kalan bireylerin beklenen destek süresi esas alınır.

Maluliyet Oranının Önemi

Kalıcı sakatlık (maluliyet) söz konusuysa tazminatın hesaplanabilmesi için Adli Tıp Kurumu'ndan maluliyet oranı raporu alınması gerekir. Bu oran; iş göremezlik tazminatının miktarını, SGK'nın sürekli iş göremezlik geliri baglayıp baglamayacagını ve SGK'nın rücû miktarını dogrudan etkiler. Düşük oranla yapılan tespite itiraz hakkı bulunmakta olup bu süreçte uzman desteği almak tazminat miktarı açısından belirleyici olabilmektedir.

3. SGK Tarafından Saglanan Haklar ve Rücû

İş kazası tespit edildikten sonra SGK işçiye şu hakları saglar:

• Geçici iş göremezlik ödeneği: Raporlu olunan süre boyunca ödenen günlük para.
• Sürekli iş göremezlik geliri: Meslekte kazanma gücü en az %10 oranında azalmışsa baglanan ömür boyu maaş.
• Ölüm geliri: İşçinin ölümü hâlinde hak sahiplerine baglanan maaş.

Önemli not: SGK tarafından baglanan gelirin peşin sermaye degeri (PSD), işverene açılan maddi tazminat davasında hesaplanan tazminattan düşülür (tenzil). Bu nedenle hesaplama uzmanlık gerektirir; ayrıca SGK işverene rücû davası açarak ödediklerini geri alma hakkına sahiptir.

İşverenin Kusur Oranının Tazminata Etkisi

Tazminat miktarı tarafların kusur oranına göre belirlenir. Mahkeme, SGK'nın belirlediği kusur tespitini bagımsız bilirkişi aracılıgıyla yeniden inceleyebilir. İşverenin İSG yükümlülüklerini yerine getirmediği ispatlandıgında kusur oranı artarak daha yüksek tazminata hükmedilmesi mümkün olur.

❓ Sıkça Sorulan Sorular (İş Kazası)

İşveren kazayı SGK'ya bildirmedi; ne yapmalıyım?

İşveren kazayı 3 iş günü içinde bildirmezse işçi veya yakınları dogrudan SGK'ya şikâyette bulunabilir ya da İş Mahkemesi'nde "iş kazası tespit davası" açabilir. Tespit kararı kesinleştikten sonra SGK haklarının tamamı geriye dönük olarak kullanılabilir.

Sigortasız çalışırken kaza geçirdim; haklarım var mı?

Evet. Sigortasız çalışma ve hizmet tespiti davası açılarak sigortalılık geriye dönük tescil ettirilir; ardından tüm tazminat hakları kullanılabilir hâle gelir. Sigortasız çalıştırma ayrıca işveren aleyhine agır idari para cezası da dogurmaktadır.

İş kazası davası ne kadar sürer?

Kusur raporu, maluliyet tespiti (Adli Tıp) ve hesap bilirkişisi süreçleri nedeniyle iş kazası davaları ortalama 1,5-3 yıl arasında sürebilmektedir. Arabuluculuk zorunlu degildir; ancak bazı işverenler daha hızlı uzlaşmayı tercih edebilmektedir.

SGK kaza tespit etmedi; dava açabilir miyim?

Evet. SGK'nın iş kazası tespit etmemesi ya da kazayı red etmesi hâlinde İş Mahkemesi'nde tespit davası açılabilir. Mahkeme tarafları ve bilirkişiyi dinleyerek bagımsız karar verir; SGK kararına itirazda zamanaşımına dikkat edilmesi gerekir.

İş kazası tazminatı zamanaşımına tabi midir?

Evet. İş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri kural olarak 10 yıllık zamanaşımına tabidir. Ancak kaza aynı zamanda suç niteligi taşıyorsa (taksirle yaralama vb.) ceza zamanaşımı esas alınır. Bu nedenle kazadan itibaren mümkün olan en kısa sürede hukuki başvuru yapılması önerilir.